نن د پښتو ژبي د يوه حقدار ليکوال عبدالروف بېنوا د پرديسي مړيني ۴۱م تلين دئ!

له نن دوې پېړۍ پخوا د کندهار د معروف په عليزو کي يوه منوره او عالمه کورنۍ اوسېدل چي خلګو به د [استاد کُل] کورنۍ بلله، دا کورنۍ وروسته د هلمند موسي کلا ته ولاړه او هلته مېشت سوه، په دې عالمه کورنۍ کي بېنوا وږېږېد. لوی سو په عربي ادبياتو پسي کابل ته ولاړ، هلته ئې عربي، دري او انګليسي ژبي پسي زده کړې او کابل ادبي انجمن ته ولاړ، دولت توجه ورته وکړه او له ګڼو چارو وروسته په مصر او لېبيا کي د افغانستان سفير وټاکل سو.

د جنګسالارانو قبرونه دې له ښاري سیمو بهر ولېږدول شي

یو شمېر ښاریان له ښاروالۍ غوښتنه کوي چې د جنګسالارانو قبرونه دې له ښاري سیمو بهر ولېږدول شي، او هغه غونډۍ چې اوس د جګړو، تاوتریخوالي او ویجاړۍ سمبول ګرځېدلې، په عامه پارکونو او تفریحي ځایونو بدلې شي. د خلکو په وینا، د دغو قبرونو شتون لا هم د جګړو ترخې خاطرې تازه ساتي او د ښار پر ذهني فضا، ټولنیز یووالي او ښاري ښکلا منفي اغېز لري. هغوی وایي، ښار باید د سولې، مدنیت، ژوند او ګډ برخلیک نښه وي، نه د جګړو او وېش یادګار.

شاه شجاع درانی؛ نماد تاریخی وطن‌فروشی و معامله با بیگانه

شاه شجاع: پادشاهی که با سرنیزه‌ی بیگانه آمد

​شاه شجاع سدوزایی (دُرانی)، که زمانی پادشاه مشروع افغانستان بود (۱۸۰۳-۱۸۰۹)، پس از شکست از برادرش و رقیبان بارکزایی (به ویژه دوست‌محمد خان)، سال‌ها در هند بریتانیایی (لودیانه) در تبعید زندگی کرد. «خیانت» تاریخی او زمانی رقم خورد که برای بازپس‌گیری تاج و تخت، حاضر شد استقلال افغانستان را معامله کند.

​۱. معاهده ننگین لاهور (مثلثی)

​بزرگترین خیانت شاه شجاع، امضای «معاهده سه‌جانبه» در سال ۱۸۳۸ میلادی بود. این پیمان میان سه طرف بسته شد:

​شاه شجاع: مدعی سلطنت افغانستان.

​رنجیت سینگ: مهاراجه سیک‌های پنجاب (دشمن دیرینه افغان‌ها).

​لرد اوکلند: فرماندار کل هند بریتانیایی.

​در این معاهده، شاه شجاع متعهد شد که:

د پلچرخي زندان – د بنديانو د نوملړ يوه پاڼه

هڅه مې وکړه چې لا دقيق معلومات پيدا کړم خو ډېره سخته ده ځکه دوی به اسناد له منځه وړل خو دغه معلومات او دغه څو نومونه يو چا راليږلي چې هغه وخت يې په زندان کې دنده درلوده او پرچمي دی د نوم د پټ ساتلو په شرط يې د نشرولو اجازه راکړه

د پلچرخي زندان – د بنديانو د نوملړ يوه پاڼه

د خلق ديموکراتيک ګوند – امنيتي څانګه

ځای: پلچرخي زندان

پاڼه 1357-9-25 (قوس)

ه ش.

نوم

د پلار نوم

د اوسېدو ځای

د نيول کېدو تور

دا د پچو غل ته حامد کرزي ستر جنرالي ورکړي وه

دا د پچو غل ته حامد کرزي ستر جنرالي ورکړي وه په داسې حال کې چې نه له مدرسې فارغ و او نه له لېسې څخه خو بیا هم لوی درستیز شو ، دفاع وزیر شو او هم د کورنیو چارو وزیر شو ، رباني ورته د سامع پوهنتون په نامه د حربي پوهنتون اسناد جوړ کړي و خو دا بېسواده په ټول افغانستان کې تر اوسه یو ټولګیوال نشي ښودلی چې یو څوک وښایي چې دا زما ټولګیوال دی ، یوه بله بدبختي د افغانستان ولسي جرګه هم وه چې د پچو غل بسم الله خان ترې د باور رایه ترلاسه کولای شوه او د ستر جنرال ارکانحرب شیرمحمد کریمي په څېر کس ترې د باور رایه نشوه ترلاسه کولای ...!

د نادرشاه مینه نوم ولې مکروریان شو؟

کره کړکیښ یا تاریخ او اسناد یا نښیر هیڅ وخت نه ورکیږي یا یې څوک د عقدې له مخې نشي بدلولی.

په کال ۱۹۶۷ زیږي یا ۱۳۴۶ لمریز کال کله چې افغانستان له روسانو سره یا د روسانو د بلاعوض د مرستې پر بنیاد د خانه سازۍ د فابریکې او په کابل کې د بلاکونو په جو سره سلا شول د اعلیحضرت ظاهر شاه په لارښونه د اوسنۍ مکروریان او خواجه رواش سیمه د نادرشاه له غونډۍ څخه رانیولې تر یکه توت، بي بي مهرو او تر خواجه رواش هوایي ډګر چې اوسمهال د کرزي په نوم یادیږي، پورې د نادرشاه مینه په نوم ونوموله شوه چې بیا د ټکړه انجینرانو لخوا یې نقشه هم جوړه او چمتو شوه.

یادگار ربانی ومسعود، جزهمین ویرانه‌ها دیگر چیز نیست

یادگار ربانی و مسعود، جز همین ویرانه‌هایی نیست که در عکس می‌بینید؛ آوار خانه‌ها و آوارگی خانواده‌هایی که قربانی جنگ‌طلبی و انحصارگری شدند. این تصویر، سندی گویا از دهه‌ی هفتاد خورشیدی است؛ زمانی که کابل تحت حاکمیت برهان‌الدین ربانی و فرماندهی احمدشاه مسعود به تلی از خاکستر بدل شد و زندگی مردم در میان شعله‌های جنگ داخلی سوخت.

لوګر کې په زرګونه کروندګرو اصلاح شوي تخمونه او کیمیاوي سرې ووېشل شوې

د لوګر ولایت د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ ریاست مسؤولین وایي، چې د دغه ولایت د مرکز پل‌علم په ګډون د برکي‌برک، محمدآغې، خوښۍ او څرخ ولسوالیو کې پر ۳۷۵۰ بزګرانو د غنمو اصلاح شوي تخمونه او کیمیاوي سرې ووېشل شوې.

جنگ‌های داخلی کابل در دهه هفتاد خورشیدی (۱۹۹۲-۱۹۹۶)

بر اساس منابع تاریخی و گزارش‌های نهادهای حقوق بشری بین‌المللی در مورد جنگ‌های داخلی کابل در دهه هفتاد خورشیدی (۱۹۹۲-۱۹۹۶)، دورانی که تحت ریاست جمهوری برهان‌الدین ربانی و فرماندهی نظامی احمد شاه مسعود بود، اقلیت‌های مذهبی از جمله هندوها و سیک‌های افغانستان با شرایط بسیار دشوار و فاجعه‌باری روبرو شدند.

بررسی فجایع علیه هندوها و سیک‌ها در دوران شورای نظار ؛

داخل ارگ شاهي بعد از اينكه حبيب الله كلكاني ((( بچه سقو)) توسط سپه سالار نادر شاه شكست خورد

عكسي از داخل ارگ شاهي بعد از اينكه حبيب الله كلكاني ((( بچه سقو)) توسط سپه سالار نادر شاه شكست خورد و با يارانش به طرف شمالي فرار كرد. جريان ويراني داخل ارگ چنين است ، سپه سالار نادر شاه باجنگً جويان همرايش دو توپ را در كوه اي شير دروازه بالا كرده و از ان جا ارگ شاهي را كه مركز قومانده حبيب الله بود زير انداخت توپ گرفتند سپه سالار نادر خان با نشان گيري دقيق جبه خانه ارگ را مورد انداخت قرار داد كه بعد از اصابت گلوله توپ اتش گرفت وحبيب الله و يارانش را مجبور ساخت كه ارگ شاهي را ترك و به طرف شمالي فراركنند.

فاسدان جهادي و سياسي جمهوريت گذشته در صالون انتظار وزارت خارجه پاكستان

عكسي از فاسدان جهادي و سياسي جمهوريت گذشته در صالون انتظار وزارت خارجه پاكستان ، اين وطن فروشان از پاكستان و وزير خارجه پاكستان انتظار داشتند كه پاكستان ان ها را كمك كند بعد از اينكه طالبان قدرت را به دست گرفتند .

د «جنرال مبين» په اړه د زندان د محکومېدو جريان، د شاهدانو شهرت او د طالبانو د قاضيانو د پرېکړې جزئيات

زاويه نيوز د طالبانو د يو مبلغ مبين، چې خپل ځانته «جنرال مبين» خطاب کوي، په زندان د محکومېدو جريان، د شاهدانو شهرت او د طالبانو د قاضيانو د پرېکړې جزئيات ترلاسه کړي دي.

«د کابل زون شرعي نظامي محکمې» لخوا پر مبين د واردو شويو تورونو، چې وروسته پخپله «جنرال مبين ولد محمد امين» قبول کړي په تشريح کې ليکل شوي؛ نوموړي پرلپسې بې اطاعتي کړې او د پاکستان د لومړي وزير او بهرنيو چارو وزير خلاف يې توهينوونکي څرګندونې کړې دي.

جنرال مبین له زندانه په احساساتي ټکو کې ویلي چې دی مظلوم دی

جنرال مبین له زندانه په احساساتي ټکو کې ویلي چې دی مظلوم دی او له ده سره سخت ظلم شوی دی. نوموړي پوښتنه کړې چې: ما کومه ګناه، کوم ظلم او یا کوم خیانت کړی و چې نن زنداني یم؟

هغه وایي، وجدان یې ارام دی او ځان بې‌ګناه ګڼي. جنر.ل مبـین ټینګار کړی چې که په دنیا کې یې غږ څوک وانه وري، نو د الله تعالی عدالت حتمي دی او یوه ورځ به الله د ده د حالت پوښتنه له ټولو تالبانو وکړي.

د نوموړي دا خبرې په ټولنیزو شبکو کې پراخ غبرګونونه راپارولي او ګڼ شمېر کسان یې له حالته اندېښنه څرګندوي، خو تر اوسه د اړوندو لوریو له خوا رسمي څرګندونې نه دي شوې.

عبدالرشید دوستم څوک و

عبدالرشید دوستم د عبدالرحیم زوی د جوزجان ولایت په خواجه دوکه ولسوالی کی زیږیدلی دی تر شپږم ټولګی پوری یی زده کړی دی په لومړیو کی یی د پلار سره په بټیو کی کار کاوه ( ۱۳۵۸ ) په کال کی یی د شبرغان د تیلو او ګازو په کان کی د عاجر په توګه دنده ترلاسه کړه نوموړی ته به خپلو همکارانو د دوستم خطاب کاوه ځکه په همدی نوم مشهور و او وروسته یی ځان ته همدا تخلص غوره کړ دری کاله وروسته د پرچمیانو له طرفه جذب سو او له عاجری یی سربازی ته ارتقاع وکړه د دوستم ظلم او وحشت ددی سبب سو ډیر ژر مشهوره سو.

ټولنیزې شبکې څنګه وکارول شي!؟

شېرمحمدامیني ستانکزی

په ننني ټکنالوژیک عصر کې فیسبوک او نورې ټولنیزې شبکې زموږ د ارتباطاتو یوه مهمه برخه ګرځېدلې ده. دغه شبکې د اړیکو جوړولو، معلوماتو شریکولو او د نويو نظریو د زده کړې لپاره غوره وسیله ده. خو ددې ترڅنګ کاروونکي باید هڅه وکړي یوازې هغه مطالب، مضمونونه او معلومات خپاره کړي، چې د خلکو لپاره د لوستلو ارزښت ولري.

په دې وروستیو کې د کابل ښاروالۍ له لوري په څلورلارو کې د لیکدړو نصب ترسره شوی، چې د سیمو نومونه  په دواړو ملي او انګلیسي ژبو ذکر شوي دي. دا یو ښه اقدام دی، چې خلکو سره د سیمو د پېژندنې او موندلو په برخه کې مرسته کوي.

مبارز ملی و قهرمان جنگ اول افغان-انگلیس

نائب امین الله خان لوگری

دافغان-انگریزد لومړی جگړی اتل اوملی مبارزنائب امین الله خان لوگری لنډ ژوندلیک.

ابرمرد کارنامه های عظیم ملی، نائب امین الله خان لوگری در سـال ۱۷۸۲ میلادی در قریهٔ برکی راجان ولایت لوگر تولد و درسال ۱۸۵۷ میلادی (تاریخ شاید بسیار دقیق نباشد) جهان فانی را وداع گفت.

د سترو کارنامو خاوند نائب امین الله خان لوگری په ۱۷۸۲ میلاد کال کی د لوگر په برکی راجان کلی کی نړی ته سترگی پرانستی او په ۱۸۵۷ میلادی کال کی یی نړی څخه سترگی پټی کړی.

فروپیسور برهان الدین ربانی واکمنی ته لنډه کتنه

برهان الدین ربانی د محمد یوسف زوی دی چی په ۱۹۴۰ کال کی د هیواد په شمال ختیځ بدخشان ولایت کی زیږیدلی دی په قوم تاجک او د افغانستان تاریخ او خپرونی لیکوال په قوم یفتلی یاد کړی دی چی له ۱۹۹۲ ز څخه تر ۱۹۹۵ ز پوری د افغانستان په کورنیو جګړو کی شکیل واکمن و.

واک ته رسیدل:

په پيښور کی د مجاهدینو د تنظیمی مشرانو تر منځ یوه معا هده لاسلیک سوی وه چی د هغی پر اساس به د دوو میاشتو لپاره مجددی او بیا د څلورو میاشتو لپاره برهان الدین ربانی واک تر لاسه کوی ژمنه سوی وه چی ربانی به د مجددی د دوری په پای کی کابل ته ځی خو خبره برعکس سوه او نوموړی د مجددی د واک دوی هفتی وروسته کابل ته ولاړی او مجددی د هغه د راتګ په اړه یو وخت د شکایت ږغ پورته کړی.

زه به جنت ته؛ له پښتو سره ځم

پر پښتو روانې ملنډې؛ تصادف که منظمه تګلاره؟

لیکنه: نجیب الله پاڅون

د تاریخ په اوږدو کې ځینې داسې لیکنې هم شته، که چېرې له پېړیو او نسلونو تېرې شي؛ خو خپل ارزښت له لاسه نه ورکوي او د هر نوي عصر پر ور بیا ودرېږي.

له دې ژوندیو او نه زړېدونکو لیکونو یوه هم د « پښتو ګرانه ده» تر سرلیک لاندې هغه لیکنه ده، چې نږدې اتیا کاله وړاندې د ستر پښتون، سیاستوال، مفکر او ملي مبارز ارواښاد استاد وزیر محمد ګل خان مومند «بابا» له قلمه راوتلې.

مخکې له دې چې د ستر او ویاړلي مومند «بابا» یادې لیکنې ته راشو، غواړم د همدې پلمې له مخې د دې ورځو د ځینو ناوړه کړیو له لوري پر پښتو ژبه روانو ملنډو ته لنډ ځواب ووایم.

دوی له کلونو راهیسې د پښتو ژبې پر وړاندې دوه‌ګونی او سپک چلند کړی دی، که نن په پلازمېنه کابل کې د څو لوحو «لیکدړو»، کوڅو او سیمو د نومونو د پښتو او دري لیکلو پلمه نیسي او ترې لانجې جوړوي، نو دا نوې خبره نه ده، له دې وړاندې هم پښتو ژبه په همداسې پلمو له ادارو، ښوونځیو، رسمي مکتوبونو، لوحو او ښاري نښو څخه شاته تمبول شوې وه.

د ټولنې په پرمختګ کې د ځوانانو مسئولیتونه!

شېرمحمدامیني ستانکزی

ځوانان د ټولنې هغه بنسټیز او فعال قشر دي، چې نه یوازې د ټولنې د ښه والي؛ بلکې د هېواد د آبادۍ او پرمختګ لپاره تر ټولو زیات مسوولیت پر غاړه لري. د ځوانانو د مسئولیتونو د ښه پوهېدو لپاره اړینه ده، چې په لومړي سر کې ټولنه وپېژنو، چې ټولنه څه ته وایي؟

ټولنه د انساني ژوند هغه چاپېریال دی، چې وګړي پکې د ګډو موخو، اصولو او ارزښتونو پر بنسټ یو له بل سره ژوند کوي. کله چې وګړي سره یو ځای او مېشت شي، ټولنه رامنځته کېږي. په هره ټولنه کې درې ډوله وګړي ژوند کوي؛ ماشومان، ځوانان او مشران. په دې لیکنه کې زموږ موضوع پر ځوانانو دی، یعنې هغه قشر، چې د بدلون او پرمختګ تر ټولو زیات ځواک لري او خپل مسوولیتونه په سمه توګه پېژني.

د کندهار نارنج ماڼۍ او د هغې تاریخي قدامت

کله چي مقدوني سکندر 330 کاله وړاندي تر میلاده پر افغانستان یرغل وکړ نو د (الکسندریه) په نامه ئې یو شمیر عسکر کوټونه او ودانۍ جوړي کړې چي په افغانستان کي د سکندر په واسطه 12 ودانۍ جوړي سوې چي 11 ئې لمنځه تللې او د یوې ودانۍ پاتي شوني او آثار اوس هم پاته دي.

دا ودانۍ د لرغوني کندهار د زوړ ښار د #چهل_زینو جنوبي اړخ ته د قیتول د غره په ختیځه برخه کي جوړه سوې ده چي د #نارنج_ماڼۍ (کلا) نومېږي.

دغه تاریخي ماڼۍ چي تاریخي قدامت ئې تر 2300کاله اوړي یو وخت د نړۍ د ستر امپراطور الکزاندر (#مقدوني_سکندر) پوځي اډه وه؛ ویل کېږي چي سکندر پر نارنج ماڼۍ سربېره د اوسني زابل د #قلات د غونډ پر سر یوه ودانۍ هم جوړه کړې وه چي د وخت په تېریدو لمنځه ولاړه او بیا د وخت د واکمنانو له لوري بیا ورغول سوه چي پخوانۍ بڼه ئې تر اوسه لا پاته ده.