د میوند جګړه، کندهار، او د افغان مشرانو شخصیتونه: جګړه، سیاست او بقا (۱۸۸۰)

دوهمه انګرېز افغان جګړ:

(۱۸۷۸–۱۸۸۰) یوازې د امپراتوریو ترمنځ جګړه نه وه، بلکې دا د افغان مشرتابه لپاره د ازموینې ډګر هم و. په دې کې درې بېلابېل شخصیتونه راڅرګند شول: غازي محمد ایوب خان د میوند فاتح جنرال؛ سردار شیر علي خان د کندهار والي چې زیاتره یې سیاست او بقا ته پام و؛ او امیر عبدالرحمن خان هغه واکمن چې له جګړې وروسته یې افغانستان یو موټی کړ.

غازي سردار محمد ایوب خان د میوند اتل:

غازي محمد ایوب خان د امیر شیر علي خان زوی و او د دوهمې جګړې پر مهال د هرات والي و. په جولای ۱۸۸۰ کې یې د کندهار له لوري د انګرېزي پوځ پر ضد پوځي لښکرکښي پیل کړه. د ۱۸۸۰ د جولای پر ۲۷ مه د میوند په تاریخي جګړه کې یې د جنرال جورج بروز تر قوماندې لاندې انګرېزي-هندي پوځ ته درنه ماتې ورکړه. که څه هم د افغان پوځ ډېری ځواکونه قبایلي ول، خو بیا هم یې ستره بریا ترلاسه کړه. دا بریا د افغان تاریخ یوه ویاړلې پاڼه شوه او ایوب خان ته د «غازي» لقب ورکړل شو.

خو وروسته کله چې یې کندهار محاصره کړ، د جنرال فریډرک رابرتس تر قوماندې لاندې انګرېزي پوځ د ۱۸۸۰ د سپتمبر پر ۱ مه د کندهار په جګړه کې هغه ته ماتې ورکړه، او له همدې سره د هغه پاڅون پای ته ورسېد.

حضرت عالي سردار شیر علي خان — والي او سیاسي بقا کوونکی

سردار شیر علي خان د سردار مهردل خان زوی او د امیر شیر علي خان تره زوی و. هغه د جګړې پر مهال د امیر محمد یعقوب خان له خوا د کندهار والي وټاکل شو، او دا منصب یې د جګړې تر ډېرو کلونو وساته، حتی هغه وخت هم چې انګرېزي پوځ کندهار نیولی و.

برعکس د ایوب خان، شیر علي خان پوځي قومندان نه و، بلکې سیاسي شخصیت و. تاریخي اسناد ښيي چې هغه د خپل مقام د ساتلو لپاره له انګرېزانو سره اړیکې لرلې، او انګرېزي چارواکو هم هغه د کندهار رسمي والي پېژانده. داسې قوي شواهد نشته چې هغه دې د ایوب خان یا انګرېزانو پر ضد جګړه کړې وي. برعکس، هغه اداري ثبات ته ترجیح ورکوله او هڅه یې کوله ښار له ګډوډۍ وساتي.

له جګړې وروسته، په ۱۸۸۱ کې، هغه برتانوي هند ته ولاړ او هلته په خپل سر جلاوطن شو، لکه څنګه چې ډېر نور افغان مشران هم د جګړو له امله دې برخلیک ته ورسېدل.

اوسپنیز امیر عبدالرحمن خان د جګړې وروسته یو موټی کوونکی

کله چې جګړه پای ته رسېده، انګرېزانو داسې مرکزي واکمن غوښت چې ورسره کار وکړي. عبدالرحمن خان، چې د امیر شیر علي خان وراره و، د افغانستان د راتلونکي امیر په توګه وټاکل شو. د انګرېزانو له سیاسي او مالي ملاتړ سره یې په کابل او وروسته په جنوبي سیمو کې خپل واک ټینګ کړ. د هغه واکمني د افغانستان د نوې مرکزي دولت پیل و. هغه داخلي اختلافات پای ته ورسول او هېواد یې له ټوټه ټوټه حالت څخه بېرته یو موټی کړ.

لوی انځور: جګړه او افغان هویت

د میوند او کندهار پېښې د افغانستان د معاصر تاریخ د پوهېدو لپاره ډېرې مهمې دي:

غازي ایوب خان د استعماري ځواک پر وړاندې د پوځي مقاومت سمبول دی او د میوند د بریا له امله ملي اتل ګڼل کېږي.

سردار شیر علي خان د هغو افغان اشرافو استازیتوب کوي چې جګړې پر ځای یې سیاست او بقا ته ترجیح ورکړه او د خپل واک د ساتلو لپاره یې له بهرنیو ځواکونو سره همکاري وکړه.

امیر عبدالرحمن خان هغه واکمن و چې د جګړو او اختلافاتو وروسته یې افغانستان بېرته منظم او متحد کړ.