دا پنجابي او هندي‌الاصله مهاجر جرنلستان د ضیاءالحق په اشاره

پښتانه لکه ګلبدین او رباني مسعودنور د “جهاد” تر نامه لاندې دې ته وهڅول چې خپل وطن وران کړي، خپلې لوڼې له زده‌کړې بې‌برخې کړي،او تیاره د دین په نوم حاکمه کړي. حال دا چې حقیقت بل ډول و. په افغان وطن کې ښځې هغه وخت هم د اسلامي اصولو له مخې ژوند کاوه، او دا خاوره په رښتینې مانا مسلمه ټولنه وه. خو د پردې او ظاهري شعارونو تر لمس لاندې، د ولی خان او ډاکټر نجیب د فکر پلویان دومره وروسته پاتې ونه شول؛ هغوی لا هم د امن او تعلیم غوښتونکي دي.

روایت شیرارد کوپر کولز، سفیر سابق انگلیس از قضیه اخراج مایکل سمپل و مروین پیترسن در اواخر سال ۲۰۰۷

شیرارد کوپر کولز، دیپلومات سابقه دار بریتانیایی از سال ۲۰۰۷ الی ۲۰۰۹ سفیر بریتانیا در کابل بود و پس از آن نماینده ویژه بریتانیا در امور افغانستان و پاکستان شد.در پایان ماموریتش خاطرات دیپلماتیکش را تحت عنوان Cables from Kabul (مکاتبات محرم دیپلماتیک از کابل )نوشته است.کتاب حکایت ها و داستان های جالب دارد. اخراج دو دیپلمات ارشد از افغانستان یکی از مسایل خبرساز اواخر سال ۲۰۰۷ بود که شرح آن در کتاب خاطرات سفیر آمده است.نقل به مضمون.

صبغت الله مجددی واکمنی ته لنډه کتنه

د پیښور څخه د صبغت الله مجددی په مشری د نوی اسلامی حکومت کاروان د کابل پر لور د مجاهدینو تر منځ د سوی تړون په اساس حرکت وکړ تر څو د یاد تړون سره سم هغه د دوو میاشتو لپاره د واک پر ګدی کښینی په لومړی ورځ د حزب اسلامی د ځینو قومندانانو لخوا د هغوی کاروان ته لږ موانع ایجاد سوی څرخی پله ته په رسیدو سره نبی عظیمی هرکلی وکړ کله چی د ډاکټر نجیب حکومت نسکور کیده وروسته مجاهدین د مجددی په کاروان کی کابل ته نږدی سول کارمل چی له ګانیزیون سره نږدی د مکرویانو په یوه بلاک کی اوسیده او دا هر څه یی څارل او رهبری کول نبی عظیمی ته یی وویل ګوره مجددی له هر څه د لاس په ښکلولو سره خوشحالیږی که دی په لومړی کتنه کی دده لاس ښکل کړ داسی وګڼه چی یو ځل بیا مو میدان ګټلی دی.

حامد کرزی رامنشن کړئ!

دا د پکول والا د پاکستان د پوځ د ځانګړو خدماتو د ګروپ (SSG) مشر برید جنرال افضل جنجوعه او دا بل د شنې پګړۍ والا حاجي دین محمد دی چې د کرزي او غني په حکومتونو کې پر لوړو مقامونو پاتې شوی او تر اخره یې د حکومت غوړ او غوښن امتیازات اخیستل ، افضل جنجوعه له برید جنرال یوسف وروسته په ISI کې د افغانستان څانګې مسؤل و ، جنرال یوسف به د سیاف قوماندان موسی خان اکبر زاده د افغانستان په کلیو او بانډو کې ګرځوه تر څو بلد شي.

معاهدهٔ گندمک؛

نقطهٔ سقوط استقلال افغانستان

روایتی از یک توافق تحمیلی و پیامدهای ماندگار آن معاهدهٔ گندمک، امضاشده در ۲۶ می ۱۸۷۹، یکی از سرنوشت‌سازترین و مناقشه‌برانگیزترین اسناد تاریخ افغانستان به‌شمار می‌رود؛ توافقی که در اوج رقابت امپراتوری بریتانیا و روسیهٔ تزاری، استقلال سیاست خارجی افغانستان را عملاً از میان برد و مسیر تحولات سیاسی کشور را برای دهه‌ها تغییر داد. این معاهده در شرایطی میان امیر محمد یعقوب خان و نمایندهٔ بریتانیا، سر لوئیس کاوگنری، امضا شد که افغانستان زیر فشار نظامی مستقیم قرار داشت و دولت مرکزی در ضعیف‌ترین وضعیت خود بود.

قلعه فتح الله خان

عكسي از قلعه فتح الله خان، براي معلومات شما عزيزان تيمور شاه دراني بعد از رسيدن به سلطنت در پايتخت افغانستان ان زمان((( شهر قندهار)) با مخالفت هاي بعضي سرداران قندهار روبرو شد و به همين خاطر به كابل امده و كابل را پايتخت اعلان كرد از جمله سرداران وفادار به او سردار فتح الله خان بود و تيمور شاه دراني براي او منطقة فعلي قلعه فتح الله خان امروزي را پاداش داد كه اين سردار قلعه مستحكمي را كه مي بيند در ان اعمار كرده بود البته بقاياي اين قلعه تا زمان امارات امير حبيب الله خان موجود بود

هندوها و سیک‌های افغانستان؛ تاریخ فراموش‌شدهٔ یک جامعهٔ کهن

جامعهٔ هندو و سیک افغانستان از کهن‌ترین و در عین حال کم‌شمارترین اقلیت‌های مذهبی این کشور به‌شمار می‌رود؛ جامعه‌ای با ریشه‌هایی چند هزار ساله که زمانی بخشی شناخته‌شده از بافت شهری و اقتصادی افغانستان بود، اما امروز در آستانهٔ ناپدیدشدن قرار دارد. بر پایهٔ برآوردهای نهادهای بین‌المللی، جمعیت این دو گروه که در دههٔ ۱۳۵۰ خورشیدی میان ۱۵۰ تا ۲۵۰ هزار نفر تخمین زده می‌شد، اکنون به چند ده تا حداکثر چند صد نفر کاهش یافته است؛ کاهشی که حاصل دهه‌ها جنگ، تبعیض ساختاری و مهاجرت اجباری بوده است.

سرنوشت سیاسی افغانستان با نام‌های بزرگی گره خورده است

در یک قرن‌ونیم گذشته، سرنوشت سیاسی افغانستان با نام‌های بزرگی گره خورده است: از امیر عبدالرحمن تا امان‌الله، از نادر و ظاهرشاه تا داوود، از رهبران دولت‌های ایدئولوژیک تا روسای جمهور پس از ۲۰۰۱. اما اگر لایهٔ احساسات را کنار بزنیم و بر مبنای اسناد و تحلیل مورخین داخلی و خارجی نگاه کنیم، یک نکته روشن است: بسیاری از این رهبران، هرکدام در زمان خود، اشتباهاتی ساختاری مرتکب شده‌اند که زمینه‌ساز فروپاشی‌های بعدی شده است.

د شوروي اتحاد سره پوځ پر افغانستان یرغل وکړ

له نن څخه ٤٦ کاله پخوا د ۱۹۷۹ د ډسمبر په ۲۷مه /۱۳۵۸ د جدي ۶/ د شوروي اتحاد سره پوځ پر افغانستان یرغل وکړ، د افغانستان د هماغه وخت دولتمشر حفیظ الله امین یې وواژه او ببرک کارمل یې د واک پر ګدۍ کېناوه.

د ځینو نړیوالو شمېرو له مخې، په هغو نهو کلونو کې چې پخوانۍ شوروي اتحاد پر افغانستان ولکه درلوده، یو ميلیون ولسي خلک شهيدان شوي دي.

۹۰ زرهیې شوروي ضد وسله وال مخالفان یا مجاهدین، ۱۸ زره افغان سرتېري، او څوارلس نيم زره شوروي پوځیان هم ووژل شول.

پر افغانستان د شوروي د یرغل په نتیجه کې شاوخوا لسو میلیونو افغانانو خپل کلي او کورونه پرېښودل؛ ایران، پاکستان او د نړۍ نورو هیوادونو ته یې پناه یووړه.

چه کسی مسیر تاریخ افغانستان را منحرف کرد؟

یک تحلیل بلند دربارهٔ ریشه‌های بحران سیاسی افغانستان:

پرسش «چه کسی مسیر تاریخ افغانستان را منحرف کرد؟» در نگاه نخست به‌دنبال یک فرد یا یک حکومت می‌گردد؛ اما پژوهش‌های معتبر تاریخ افغانستان نشان می‌دهد که پاسخ، نه یک نام، بلکه یک الگوی تکرارشونده است. الگوی تصمیم‌گیری فردمحور، نهادهای ضعیف، شکاف‌های اجتماعی و مداخلات خارجی، بارها مسیر کشور را تغییر داده و افغانستان را در چرخهٔ بحران نگه داشته است. توماس بارفیلد، پژوهشگر برجستهٔ تاریخ افغانستان، در کتاب تاریخ فرهنگ و سیاسی افغانستان توضیح می‌دهد که «بحران‌های افغانستان زمانی عمیق شده‌اند که دولت، جامعه و قدرت‌های خارجی هم‌زمان در برابر هم قرار گرفته‌اند، نه در کنار هم.»

میر محمدعلی، مشهور به «آزاد»

میر محمدعلی، مشهور به «آزاد»، از چهره‌های فرهیخته و اثرگذار فضای فکری و ادبی کابل در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم به‌شمار می‌آید. او در خانواده‌ای ریشه‌دار و اهل علم دیده به جهان گشود؛ خانواده‌ای که نسل‌درنسل در منصب قضا و آموزش علوم دینی شناخته می‌شدند. پدرش قاضی سید محمدحسن و نیاکانش از سادات حسینی کابل بودند و همین پیشینۀ علمی، مسیر زندگی آزاد را از همان آغاز شکل داد.

زادروز دقیق او به‌طور کامل روشن نیست، اما منابع تاریخی تولدش را میان سال‌های پایانی دهۀ ۱۸۷۰ تا آغاز دهۀ ۱۸۸۰ میلادی در شهر کابل ذکر کرده‌اند. آزاد دوران کودکی و نوجوانی را در فضای علمی و فرهنگی این شهر سپری کرد و زیر نظر پدر و شماری از دانشوران نامدار کابل، با زبان عربی، ادب فارسی و اصول معارف اسلامی آشنا شد. استعداد زبانی و ذوق ادبی او از همان سال‌ها آشکار بود و نوشتن و شعر گفتن، بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی‌اش گردید.

ښاغلی عبدالهادي داوي رحمه الله!

عبدالهادي داوي رحمه الله د ملا عبدالاحد آخندزاده زوی وو چې په 1894 زېږدیز کال کښې د کابل ولایت د "باغ علیمردان" په سیمه کښې زېږېدلی وو.

ښاغلی داوي د مشروطه غورځنګ یو پیاوړی غړی، نومیالی ژورنالیست، تکړه شاعر، لیکوال، سیاستوال او د مشرانو جرګې غړی وو چې بیا وروسته د سیاسي ژوند په ورستیو کښې د افغانستان د مشرانو جرګې رئیس هم شو، د نوموړي ژوند له ډیرو لوړو ژورو څخه ډک وو.

داوي لمړۍ دنده د سراج الاخبار د جریدې د محرر په توګه پیل کړه او په همدې اداره کښې وو چې له ارواح ښاد عبدالرحمن لودین سره یو ځای یې د محمود طرزي رحمه الله د تکړه او ځیرکو زده کونکو په توګه د هغه له پوهې څخه ګټي ترلاسه کړې.

راځئ، چې د مطالعې فرهنګ ته وده ورکړو!

شېرمحمدامیني ستانکزی

په هېواد کې د لوست او مطالعې فرهنګ ته وده ورکول زموږ د ټولو ملي وجیبه ده. اړینه ده، چې خپل هېوادوال او د کورنۍ غړي وهڅوو، څو د کتابونو لوست او مطالعې ته مخه کړي او ځانونه پرې عادت کړي. ځکه مطالعه د فردي او ټولنیز پرمختګ بنسټ جوړوي.

که څه هم له تېرو کلونو راهیسې په ټولنه کې د لوست فرهنګ ته د خلکو پام زیات شوی، خو د ټولنیزو شبکو ناسمه استفاده او په کې بې‌ځایه بوختیا د مطالعې پر وړاندې یو ستر خنډ ګرځېدلی دی.

دا باید ونه ویل شي، چې ټولنیزې شبکې په بشپړه توګه د مطالعې مخالفې دي؛ بلکې که سمه استفاده ترې وشي، د خلکو لپاره ډېرې ګټورې تمامېدای شي. نن سبا ګڼ شمېر پوهان، لیکوالان، علما او فرهنګپالان په انټرنیټي پاڼو کې علمي مطالب خپروي، چې زیاتره یې د لوستلو ارزښت لري. اصلي ستونزه دا ده، چې ځینې کسان له دې زرین فرصت څخه سمه ګټه نه اخلي او خپل ارزښتناک وخت پر ناسمو بوختیاوو لکه ګېمونو، فلمونو او بې‌ګټې لیکنیزو بنډارونو تېروي.

تر ټولو قیمتي او شاهانه تخت "تخت طاؤس"

"ویل کیږي چې دا تخت طاؤس دی. دا کوم عادي تخت نه و. دا د نړۍ د تاریخ تر ټولو قیمتي او شاهانه تخت و — "تخت طاؤس."

کال 1628... مغولي بادشاه شاه جهان — چې د تاج محل په څیر یوه معجزه جوړه کړه — یو بل بې تصوره خوب هم ولید: یو داسې تخت بايد جوړ شي چې پر ځمکه د جنت منظره وړاندې کړي. شاه جهان امر وکړ، او د امپراتورۍ تر ټولو غوره زرګران، جواهر تراشونکي، او هنرمندان يې راوغوښتل او سره یو ځای يې کړل.

سلطان محمود غزنوي

شاوخوا زر کاله وړاندې (۱۰۲۵م کال) کې د غزنوي دولت ځواکمن پاچا سلطان محمود غزنوي د هند پر لور لښکر بوتلو. د دې لښکرکښۍ تر ټولو مشهوره پېښه د سومنات مندر فتحه وه؛ هغه مندر چې د هندوانو له پاره تر ټولو سپېڅلی او له شتمنیو ډک عبادت‌ځای ګڼل کېده.

کله چې جګړه پای ته ورسېده او مندر د محمود تر واک لاندې راغی، د مندر مشرانو او پادریانو سلطان ته وویل: «بوتان مه ماتوَه، موږ به تا ته زیاته خزانه، سره زر او ډېرې پیسې درکړو.»

سوانح مختصر پروفیسر داکتر خلیل‌الله مقدر 

د پوهاند ډاکټر خلیل الله مقدر لنډ ژوندلیک

عمر پربار استاد گران ارج پربارتر و طولانی باد.

ناصر اوریا  ۶ جنوری ۲۰۲۶ - تکزاس Naser Oria

پروفیسر الحاج داکتر خلیل‌الله مقدر، از چهره‌ های برجسته، تأثیرگذار و ماندگار علمی و اکادمیک افغانستان، به تاریخ یازدهم جدی سال ۱۳۱۹ هجری شمسی در شهر کابل دیده به جهان گشود. وی در سال ۱۳۲۵ش شامل لیسهٔ عالی حبیبیه گردید و پس از تکمیل موفقانهٔ تعلیمات ابتدایی و ثانوی، تعلیمات عالی خویش را در همان لیسه ادامه داده و در سال ۱۳۳۸ش دیپلوم بکلوریا را در رشتهٔ فیلوساینس با درجهٔ عالی به‌ دست آورد.

متعاقباً، وارد پوهنځی‌های طب و فارمسی پوهنتون کابل گردیده و در سال ۱۳۴۲ش درجهٔ لیسانس را حاصل نمود. پس از فراغت، در همان سال به‌ صفت عضو کادر علمی پوهنتون کابل مقرر گردید و فعالیت‌های تدریسی خویش را در پوهنځی‌های طب و فارمسی آغاز کرد.

صوبیدارعبدالخیل چې د مولانا فضل الرحمٰن نیکۀ ؤ

صوبیدار عبدالخیل چې د مولانا فضل الرحمٰن نیکۀ ؤ پۀ 1878 کال کښې برطانوي استخبارتي سازمان Mi-6 ته جذب شو او انگریزي فوج سره د وزیرستان اورکزو او خېبر او نورو پښتنو غازیانو په ځپلو کښې د پام وړ مرسته وکړه چې انگریزي سرلښکر ورته د صوبیدار افتخاري فوجی رتبه په 1884م کال کی ورکړه.

مصطفی کمال اتاترک د اسلام د زوال لوی لامل

کله چې د عثماني خلافت وروستي ورځې راورسېدې، نړۍ د ستر بدلون د درشل پر لور روانه وه. اروپا د ساینس او سیاست په نوم د اسلام پر وړاندې فکري جګړه پیل کړې وه، او د همدې فکري جګړې له منځه یو نوم را پورته شو مصطفی کمال اتاترک. هغه سړی چې د “ترک ملت د پلار” په نوم یادېږي، خو د اسلام له نظره د ده کړنې د امت د ټوټه کېدو او کمزورۍ سبب شوې.

اتاترک په 1881م کال کې په سلونیک ښار کې وزېږېد. هغه د پوځی ښوونځي زده‌کوونکی و او وروسته د عثماني پوځ افسر شو. د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال یې پوځي مهارتونه وښودل، خو د جګړې تر ختمېدو وروسته یې د سیاست میدان ته مخه کړه. د عثماني خلافت د سقوط وروسته، ده د نوي ترکیې بنسټ کېښود  داسې ترکیه چې اسلام ترې لرې، او لوېدیځ ته نږدې شوه.

تور نجنرال محمد عمرخان ناصري مشهور په(سورجرنیل) دنایب سالار غلام نبی خان ناصري چرخی زوی

تور نجنرال محمد عمرخان ناصري مشهور په ( سورجرنیل ) دنایب سالار غلام نبی خان ناصري  چرخی زوی او په اووم پښت کې د سپه سالار سیدال خان ناصر (کودی) و (زوکړه ۱۲۵۲هجري شمسي - مړینه ۱۳۳۲ هجري شمسي)۰

د افغان او پېرنګیانو په دریمه جګړه (۱۹۱۹ زیږدیز / میلادي ) کی د جلال آباد په جبهی کې یو پوځي قوماندان و، ده په ختیزه جبهه کې د انګریزي دښمن پلیو او سپرو لښکرو ته ډیر زیانونه ورواړول.

اروادې یې ښاده وي

زړګی کندهاری

د افغانستان لومړنی امیر المومنین څوک او چیري ښخ دی؟

امیر دوست محمد خان د هیواد لومړنی امیرالمومنین او د بارکزیو د دورې لومړنی واکمن دی

د امیر دوست محمد خان د ژوند وروستۍ شپې ورځې:

د ۱۲۷۷ ق کال ژمی و، امیر دوست محمد خان د پخوا په څېر په جلال آباد کې مېشت و، چې د هزارګۍ مېرمنې د یوه زوی وکیل سیف الله خان، چې په فراه کې واکمن و، یو ليک ور ورسېد او په هرات کې د خپل زوم، تربور، سيال او دښمن د حکومت جوړونې له نقشې خبر شو. وايي؛ امیر چې له ډېره قهره ایشېده او لړزېده، مشرانو او سپایانو ته یې په یوه اونۍ کې له جلال آباده د روانېدو امر وکړ.