د داخلي بحرانونو او بهرنیو شخړو اړیکه:

د سیاسي ستراتیژستانو، سیاسي فیلسوفانو او حقوقپوهانو له نظره

سریزه:

په سیاسي علومو کې له پخوا راهیسې دا پوښتنه مطرح ده چې آیا حکومتونه او واکمن نظامونه کله ناکله له بهرنیو شخړو، امنیتي بحرانونو او یا د بهرني دښمن له تصویر څخه د داخلي ستونزو د پټولو او یا د عامه افکارو د منحرفولو لپاره استفاده کوي که نه؟

د دې موضوع په اړه د سیاسي فلسفې، سیاسي علومو، نړیوالو اړیکو او حقوقو په ادبیاتو کې پراخ بحث شوی دی. که څه هم هره ځانګړې پېښه باید د شواهدو پر بنسټ وارزول شي، خو د سیاسي تیوریو له مخې دا پدیده د حکومتونو په چلند کې یو پېژندل شوی امکان ګڼل کیږي.

۱. د “Diversionary War Theory” نظریه

د نړیوالو اړیکو په علم کې یوه مشهوره نظریه ده:

Diversionary War Theory

(د انحرافي جګړې نظریه)

د دې نظریې له مخې:

کله چې حکومت له:

• اقتصادي بحران
• مشروعیتي بحران
• ولسي اعتراضونو
• داخلي اختلافاتو
• سیاسي ناکامیو

سره مخ شي، نو هڅه کوي د خلکو پام بهرني خطر ته واړوي.

د دې نظریې له مهمو څېړونکو څخه:

Jack S. Levy

او

Bruce Bueno de Mesquita

استدلال کوي چې بهرنی بحران د حکومت لپاره د داخلي فشارونو د کمولو وسیله ګرځېدلی شي.

۲. د “Rally Around the Flag” اثر

سیاسي عالم

John Mueller

په ۱۹۷۰م کال کې وښوده چې:

کله چې یو هېواد له بهرني خطر سره مخ شي، د حکومت د ملاتړ کچه موقتي لوړیږي.

خلک:

• داخلي اختلافات هېر کړي
• د حکومت تر شا ودرېږي
• ملي امنیت لومړیتوب وبولي

له همدې امله ځینې حکومتونه بهرني بحرانونه د داخلي مشروعیت د پیاوړتیا لپاره کاروي.

۳. د سیاسي فلسفې لید

نیکولو ماکیاولي

Niccolò Machiavelli

په خپل مشهور کتاب

The Prince

کې لیکي:

واکمن باید د خپل قدرت د ساتلو لپاره د خلکو احساسات او وېرې مدیریت کړي.

که څه هم هغه په مستقیم ډول د دروغجنې جګړې ملاتړ نه کوي، خو د واک د ساتلو لپاره د سیاسي وسایلو کارول مشروع ګڼي.

توماس هابز

Thomas Hobbes

په

Leviathan

کې استدلال کوي:

د امنیت ویره د دولت د مشروعیت تر ټولو مهمه سرچینه ده.

هر څومره چې خلک ځان له خطر سره مخ وګڼي، هغومره دولت ته زیات واک سپاري.

کارل شمیت

Carl Schmitt

استدلال کوي:

سیاسي هویت د “دوست” او “دښمن” پر تفکیک ولاړ وي.

د هغه له نظره:

ډېر حکومتونه د بهرني دښمن په تعریفولو سره داخلي یووالی رامنځته کوي.

۴. د حقوقپوهانو نظر

د نړیوالو حقوقو له مخې:

یوه جګړه یا پوځي اقدام یوازې هغه وخت مشروع ګڼل کیږي چې:

• د ځان دفاع لپاره وي
• د ملګرو ملتونو د امنیت شورا له اجازې سره وي

د ملګرو ملتونو منشور:

United Nations

د ۵۱ مادې له مخې:

د ځان دفاع حق مني.

خو که بهرنی ګواښ یوازې د سیاسي تبلیغاتو لپاره وکارول شي، نو دا د نړیوالو حقوقو له روحیې سره په ټکر کې ګڼل کیږي.

۵. تاریخي مثالونه

د ارجنټاین او فوکلنډ جګړه (۱۹۸۲)

Falklands War

د ارجنټاین پوځي حکومت له سخت اقتصادي او سیاسي بحران سره مخ و.

یو شمېر مورخان باور لري چې د فوکلنډ ټاپوګانو نیول د داخلي فشارونو د کمولو هڅه وه.

خو جګړه برعکس تمامه شوه او رژیم سقوط وکړ.

عراق او ایران جګړه

Iran-Iraq War

یو شمېر سیاسي څېړونکي استدلال کوي چې دواړو لورو له جګړې څخه د داخلي بسیج لپاره هم استفاده کوله.

روسیه او چیچنیا

Vladimir Putin

د روسیې د سیاست ځینو څېړونکو استدلال کړی چې د چیچنیا جګړې د مرکزي حکومت د مشروعیت په پیاوړتیا کې مهم رول ولوباوه.

۶. د افغانستان او پاکستان د قضیې تحلیل

د افغانستان او پاکستان ترمنځ شخړه یوازې تبلیغاتي موضوع نه ده.

حقیقي عوامل هم موجود دي:

• د ډیورنډ کرښې لانجه
• سرحدي امنیت
• تحریک طالبان پاکستان (TTP)
• کډوال
• استخباراتي رقابتونه
• سیمه ییز جیوپولیتیک

له همدې امله هره بمباري یا سرحدي نښته په اتومات ډول د عامه افکارو د منحرفولو وسیله نه شي بلل کېدای.

خو که یوه حکومت له:

• داخلي اختلافاتو
• ولسي ناخوښۍ
• اقتصادي ناکامۍ

سره مخ وي، نو امکان شته چې له بهرني بحران څخه د سیاسي ګټې اخیستنې هڅه وکړي.

دا هغه احتمال دی چې سیاسي علوم یې منل شوی امکان ګڼي.

پایله

د سیاسي علومو، سیاسي فلسفې او نړیوالو حقوقو له نظره، د بهرني دښمن یا بهرني بحران کارول د داخلي ستونزو د پټولو لپاره یوه پېژندل شوې تاریخي او سیاسي پدیده ده. خو د هرې ځانګړې پېښې په اړه باید د شواهدو، اسنادو او خپلواکو تحقیقاتو پر بنسټ قضاوت وشي، نه یوازې د اټکل یا سیاسي تمایلاتو پر اساس.

له همدې امله د افغانستان او پاکستان د هرې سرحدي پېښې په اړه دا ادعا چې «یوازې د خلکو د ذهنونو د منحرفولو لپاره ترسره شوې» تر اوسه یوه فرضیه ده، نه ثابت شوی حقیقت. خو دا چې حکومتونه له بهرنیو بحرانونو څخه د داخلي مشروعیت د پیاوړتیا لپاره استفاده کولای شي، د سیاسي علومو او تاریخي تجربو له مخې یو منل شوی واقعیت دی.

نصیرنوراحمد