کوچه سردارها؛ روایت نام‌ها و یک مجلس تاریخی در باغ علی‌مردان

کوچه سردارها در باغ علی‌مردان محل زندگی خانواده‌هایی بود که نام «سردار» را با خود داشتند و هر کدام در دستگاه‌های دولتی و اداری زمان خویش سهمی ایفا می‌کردند. این کوچه، با خانه‌های پی‌درپی و روایت‌های در سینه مانده‌اش، بخشی از حافظه اجتماعی کابل قدیم را شکل می‌دهد.

در این کوچه، منزل فیض‌محمدخان ذکریا قرار داشت؛ پدر فضل‌احمد نینواز، کمپوزیتر و آوازخوان مجالس خصوصی. برادر او نیز در تحولات سیاسی سال‌های بعد، جان باخت. خانه سیدصالح‌خان فرقه‌مشر و فرزندانش، منزل محمداشرف سردار، محمدبشیر مدیر انحصارات دولتی، سردارشریف پدر محمدرحیم مأمور وزارت معادن و صنایع و برادرش محمداحسان، سردار امین‌الله مأمور اوراق قوماندانی لوای مخابره، سردار محمدنعیم مأمور انحصارات دولتی، سردار اعظم، و سردار محمدانور مدیر محاکم تجارتی وزارت تجارت و مدیر ترانسپورت عمومی، همه در همین کوچه موقعیت داشتند.

محمدحسین مشهور به «پوچوق» مأمور وزارت تجارت و پوپل تایپست همان وزارت نیز از ساکنان این محل بودند. در جنوب کوچه، پل یک‌پیسه‌گی و دکان عبدالرحمن برنج‌ فروش نیز یاد شده است.

اما یکی از روایت‌های مشهور این کوچه، به مجلسی در باغ علی‌مردان بازمی‌گردد؛ روایتی که نقل آن از زبان عبدالرحمن برنج‌فروش آمده است. گفته می‌شود روزی سردار شیر احمدخان، امیر حبیب‌الله خان را به خانه خویش در باغ علی‌مردان دعوت کرد. در آن مجلس، شماری از سرداران نیز حضور داشتند. پس از صرف طعام، دختر جوان و زیبایی با آفتابه و لگن مسی سفیدکاری‌شده برای شستن دست مهمانان وارد شد. وقتی نوبت به امیر رسید، دختر در برابر او زانو زد تا آب بریزد؛ اما نگاه امیر بر چهره دختر ثابت ماند. پیش از آن‌که آب ریخته شود، میزبان دست‌پاک سفیدی به امیر داد. سپس آفتابه را از دختر گرفت و دست او را در دست امیر گذاشت. مجلس با همهمه تبریک پر شد و دختر به امیر تعلق گرفت. گفته می‌شود این دختر بعدها مادر سردار اسدالله‌خان سراج و خویشاوند خاندان سلطنتی شد.

در یکی از اتاق‌های کرایی باغ علی‌مردان، هارون مأمور ترانسپورت عمومی ـ برادر موسی شفیق ـ به‌گونه مجرد زندگی می‌کرد. در سال‌های جنگ‌های تنظیمی، هنگام سفر به سوی ولسوالی کامه در مشرقی، در مسیر سروبی کشته شد.

در باغ علی‌مردان، افزون بر خانه‌های مسکونی، خانِ مندوی خربوزه و داش‌های چونه نیز وجود داشت. در شرق، نزدیک مسجد عیدگاه، منزل فرقه‌مشر ـ پدر لعل‌گل فریاد مدیر پشتنی تجارتی بانک ـ قرار داشت. همچنین از وجود دو اتاق بزرگ برای نگهداری دو زنجیر فیل در این منطقه یاد شده است؛ نشانه‌ای از روزگارانی که باغ علی‌مردان شکوهی دیگر داشت. سرک نیز از این محل به سوی چمن حضوری امتداد می‌یافت.

#سروش‌مهرنوش‌نیکزاد

منبع:

چارچته سر چوک کابل