دوه اوسپنیز سیاستوال، دوه ملتونه؛ د امیر او صدراعظم د ځواک، دولت‌ جوړونې او سیاسي واقعیت پالنې یوه تاریخي ـ تحلیلي پرتله

څلورمه او ورستۍ برخه

لیکوال: سراج الحق ببرک زی ځدراڼ

——————————

۶۷. د لارډ کرزن ارزونه:

(Lord Curzon-- George Nathaniel)

لارډ کرزن له ۱۸۹۹ څخه تر ۱۹۰۵ کال پورې د برتانوي هند د نایبالسلطنه په توګه دنده ترسره کړې او د برتانوي راج له اغېزناکو اداري چارواکو څخه شمېرل کېږي. نوموړی په ۳۹ کلنۍ کې دې مقام ته وټاکل شو او د برتانوي هند تر ټولو ځوانو نایبالسلطنو څخه و. د ډیورنډ کرښې د هوکړې څخه څو کاله وروسته، کرزن د برتانوي هند د نایبالسلطنه په توګه دنده پیل کړي.

رقیه قربانی یک «نه» شد

رقیه تنها هفده سال داشت؛ سنی که باید آکنده از رؤیا و آینده‌ای روشن باشد، اما سرنوشتش را دیگران رقم زدند. گزارش‌ها از مـ ـرگ مرمـ ـوز این دختر نوجوان در افغانستان حکایت می‌کنند؛ دختری که پس از ایستادگی در برابر ازدواج اجـ ـباری، زیر فشار و خشـ ـونت خانواده قرار گرفت.حدود دو سال پیش، رقیه همراه خانواده‌اش از ایران به افغانستان بازگشته بود. خانواده ابتدا او را به عقد مردی ثروتمند با دو همسر درآوردند، اما این پیوند به‌دلیل مخالفت همسران آن مرد به جدایی انجامید. اندکی بعد، تصمیم گرفتند رقیه را به مرد دیگری بسپارند؛ مردی که او نیز دو همسر داشت. این‌بار رقیه قاطعانه ایستاد و گفت:

در شهر Leipzig آلمان، یک زن ۲۶ ساله در پارک Lene-Voigt-Park مورد تجاوز جنسی قرار گرفته است

پولیس روز جمعه 9 Oktober 2026 از مردم خواست برای شناسایی سه مردی که ممکن است در این حادثه نقش داشته باشند، همکاری کنند. این رویداد حوالی نیمه‌شب دوشنبه به سه‌شنبه، 6 Oktober 2026، رخ داده است. طبق اطلاعات پولیس، این زن ابتدا از ساعت ۲۳ با یکی از دوستانش در پارک بود. پس از آن‌که دوستش حدود ساعت ۰۰:۳۰ به خانه رفت، زن تنها ماند و به گروهی از سه مرد که روی نیمکت نشسته و مشروبات الکلی می‌نوشیدند، نزدیک شد. سپس در نزدیکی یک ساختمان کوچک تشناب، یکی از مردان او را از مسیر پارک به پشت ساختمان کشاند و به او تجاوز جنسی کرد.

تاریخ افغانستان تنها داستان پادشاهان، جنگ‌ها و فرماندهان نیست؛ در پشت بسیاری از صفحات این تاریخ، نام زنانی می‌درخشد که با شجاعت، دانش، هنر، تدبیر و اراده، جایگاه خود را در تاریخ جاودانه ساخته‌اند.

زرینه؛ ملکهٔ سکاها

زرینه، که از او به عنوان ملکه‌ای نیرومند از سکاها یاد شده است، نماد زنی است که در روزگاری دور، در کنار قدرت و فرمانروایی، شجاعت و توانایی نظامی خود را به نمایش گذاشت. نام او در روایت‌های تاریخی با دلاوری، خرد و آبادانی پیوند خورده است؛ زنی که نشان داد تاج پادشاهی تنها برای مردان نیست.

رابعهٔ بلخی؛ بانوی پیشگام شعر فارسی

رابعهٔ بلخی از نخستین زنان نامدار شاعر در تاریخ ادبیات فارسی است. بانویی از بلخ که با قلم و شعر خود، نامش را برای قرن‌ها زنده نگه داشت. زندگی و سرنوشت او آمیزه‌ای از عشق، هنر، دانش و رنج است؛ اما آنچه از او باقی مانده، صدای زنی است که در روزگار خود جرئت کرد احساس و اندیشه‌اش را با شعر بیان کند.

امیرعبدالرحمان‌خان و بنای دولت متمرکز

تلاش‌های امیر عبدالرحمان‌خان برای ایجاد اقتدار مرکزی در افغانستان

نویسنده: اورهان یازیجی

مترجم: سیلانی

مجلۀ تحقیقاتی خاورمیانۀ پوهنتون فرات، جلد هفتم، شمارۀ اول، ۲۰۱۰.

چکیده

احمدشاه ابدالی (درانی)، که در میانۀ سدۀ هژدهم در قندهار دولتی مستقل تأسیس کرده بود، پس از بیست‌وپنج سال فرمانروایی، سرزمینی بسیار پهناور و دولتی مقتدر برای جانشینان خود به‌جا گذاشت؛ سرزمینی که در جنوب تا دریای سند، در شمال تا جیحون، در غرب تا خراسان و در شرق تا فلات پامیر امتداد داشت. با این حال، در همان آغاز سدۀ نزدهم، رقابت روسیه و بریتانیا، دو قدرت امپریالیستی آن روزگار، بر سر تسلط بر ترکستان و هندوستان، افغانستان را در جایگاه یک «دولت حائل» قرار داد.

د ډاکټر نجیب د وخت افغانستان!

Dawood Amin:

په يو شمېر راپورونو کې مې ولوستل چې د نجيب په وخت کې افغانستان تقريباً تر ۴۰ پورې د سکاډ توغنديو د توغولو دستګاوې لرلې.

په هغه وخت کې تر ۲۳۰۰ سکاډ توغندي موجود وه، د جلال اباد په جګړه کې زيات شمېر توغندي وازمویل هم شوه.

دا توغندي ايران اؤ پاکستان نه درلوده، اوس له هغې اعلی توغندي بالستيک توغندي دي. د امریکایي استخباراتي راپورونو له مخې ایران اوس مهال په خپل ارسنال کې له ۳۰۰۰ څخه زیات بېلابېل بالستیک توغندي لري.

د مالوماتو له مخې پاکستان بيا له ۱۲۶ ډېر د بالستیک او کروز توغنديو لانچرونه او ۱۷۰ اتومي سرګلولې په خپله نظامي اډانه کې لري چې ځينې توغندي حتا تر ۲۷۵۰ کيلو مترو پورې رسېږي.

اعدام افسر سابق ارتش آمریکا پخش مستقیم می شود

داستان «نضال حسن» را مرور می‌کردم؛ مردی که قرار است در ۳ دسمبر به روشی غیرمعمول‌ اعدام شود. می‌خواستم بدانم این مرد کیست و چه کرده که دستگاه فرعونی این‌گونه برای مجازاتش شیپور شادمانی می‌نوازد و با پشت پا زدن به همه داعیه‌های ارزشی و حقوقی و جزایی‌اش، مرگ او را به‌صورت ویدیویی و زنده به چشم جهانیان می‌کشد.

آنچه دریافتم این بود که پیش از هر چیز، نضال حسن یک مسلمان است. سپس دانستم که اسلامیت او اسلامیتی تقلبی و وطنی نبوده، بلکه ریشه در مفاهیم اصیل و سیاسی اسلام داشته است. نضال حسن اعلام کرد که حادثه فورت هود را برای دفاع از مسلمانان در برابر حملات امریکا انجام داده است. او در کمتر از دو دقیقه اظهاراتش در محضر قضات محکمه فدرال، جملاتی گفته که تنها از آدرس یک مسلمان مبدأیی و تثقیف‌یافته قابل بیان است. او دفاعیه‌ای پیش نکرد و از حق دفاع خود منصرف شد. با لحنی خنثی و آرام و بدون هیچ نوع حس ندامت، خطاب به قاضی گفت:

روش علمی تهیه و ریشه‌دار کردن قلمهٔ انگور!

انگور بیشتر به وسیلهٔ قلمهٔ چوبی تکثیر می‌شود. در این روش، از شاخه‌های یک‌ساله و کاملاً رسیدهٔ بوتهٔ سالم استفاده می‌شود. مزیت مهم این روش این است که نهال جدید از نظر خصوصیات رقم، مانند رنگ، مزه، زمان رسیدن و کیفیت میوه، همان ویژگی‌های بوتهٔ مادری را حفظ می‌کند.

۱. انتخاب بوتهٔ مادری

مهم‌ترین مرحله، انتخاب قلمهٔ مناسب است.

بوته‌ای را انتخاب کنید که:

کاملاً سالم و عاری از بیماری باشد؛

در سال گذشته رشد مناسب و حاصل خوب داشته باشد؛

رقم آن از نظر بازار و کیفیت میوه مطلوب باشد؛

شاخه‌های یک‌سالهٔ سالم و کاملاً رسیده داشته باشد.

از شاخه‌های بسیار نازک، ضعیف، زخمی، بیمار و همچنان شاخه‌های بیش از حد قوی و بسیار ضخیم استفاده نکنید. شاخه‌ای با ضخامت تقریباً به اندازهٔ پنسل یا کمی ضخیم‌تر معمولاً مناسب است.

ویاړلو هیوادوالو !!

Haroon Ahmadzai:

زلمی خیلیزاد سره لدی چی د۲۰کلن یرغل برخه وه ظلم و وحشت یی کړی ده بیاهم یی دپکستان دجالی او انګریزی نظامی جنرالانو ته یی ځینی تاریخی خبری په انګلیسی ژبه کړی دی چی ژباړه یی په لاندی ډول دی

هغه خنځیر عاصم منیر ته وایی چی د ډیورنډ کرښې په اړه داسی کلکی څرګندونې، افغان‌الاصل امریکايي دیپلومات او دامریکا ځانګړي استازي زلمی خلیلزاد ویلي دي چې دډیورنډ کرښې په اړه تړون له پاکستان سره نه، بلکې دامیرعبدالرحمن خان او برتانوي هند ترمنځ شوی وی.

دفاع از حیثیت ملی افغانستان

لمبه رنگریز:

از خائنان انتظار غیرت نداشته باشید.

از جاسوسان انتظار صداقت نداشته باشید.

از معامله‌ گران انتظار ایستادگی نداشته باشید.

آنان وطن را نه خانه، بلکه سرمایهٔ قابل‌ معامله می‌ بینند.

از قاتلان انتظار انسانیت نداشته باشید.

افغانستان امروز در یکی از حساس‌ ترین پیچ‌ های تاریخی خود ایستاده است.

خاک ما بمباران می‌ شود، مردم ما قربانی می‌ شوند، و حاکمیت ما زیر فشار ساختارهای بحران ‌ساز منطقه ‌ای قرار دارد.

اما در کنار این تهدید بیرونی، تهدیدی دیگر نیز وجود دارد٫ خیانت و جنایت داخلی.

خیانتی که نه تازه است و نه پنهان٫ خیانتی که ریشه در دهه‌ ها وابستگی، معامله‌ گری ٫ رذالت و بی‌ اعتنایی به سرنوشت مردم دارد.

از شعار اصلاحات در مشهد تا کمپ نظامی سابقه حکمتیار در پاکستان در اختیار جنرال جرات قرار گرفته است!

طبق گزارش ها از مشهد مخابره می شود که حلقاتی زیر عنوان «اصلاحات» در مشهد عملا در برابر جبهه مقاومت وظیفه گرفته‌اند و تلاش دارند یک انشعاب و شاخه جدید سیاسی در پنجشیر ایجاد کنند.

گفته می‌شود پشتیبانی اصلی این جریان از سوی جنرال جرأت صورت می‌گیرد. بر اساس این اطلاعات، شاخه مشهد با هدایت جنرال جرات فعال شده و برای برخی اعضای این جریان پول نقد حواله شده تا فعالیت‌هایشان را متوقف نکنند. حتی به آنها گفته شده که صدای‌ اصلاحات نباید خاموش شود خودشان را سازمان‌دهی کنند یک دفتر مستقل بگیرند، وسایل و تجهیزات لازم را تهیه کنند و فعالیت‌های‌شان را رسماً آغاز کنند، تمام هزینه های لازم در دسترس حلقه اصلاحات رسیده است.

پاکستان په کوم شکل د افغان مجاهدینو مهمات غلا کول؟

Dawood Amin:

د ۱۹۹۱ ز کال د مۍ پر ۳۱مه جمعه مازدیګر په ۵:۰۰ بجو د نوښار په پوځي چوڼۍ کې چاودنه وشوه.

د نوښار په پوځي چوڼۍ کې د افغان مجــ-اهدینو د وسلو او مهماتو خورا لوی او ستراتیژیک ډیپو موجود و.

دا ډيپو د ډيورنډ کرښې څخه شاوخوا ۸۸ کيلو متره لرې واقع و.

پېښه د یوې ناڅاپي چاودنې سره پیل شوه، خو د باروتو او وسلو د زیاتوالي له امله یې زنځیري بڼه غوره کړه. تر ۵ ساعتونو زیات، په سلګونو راکټونه، هاوانونه او د توپونو مرمۍ په هوا کې وشیندل شوې او د نوښار پر ښار او شاوخوا کلیو باندې لکه د اور د باران په څېر واورېدې. د عیني شاهدانو له قوله چې تر لومړنۍ چاودنې ۱۰ ساعته وروسته هم د دغې پوځي اډې څخه د سرو لمبو او تورو لوګیو لوی کالمونه اسمان ته پورته کېدل. د راپورونو له مخې په دغه ناورین کې د ښځو او ماشومانو په ګډون له ۱۴ څخه زیات کسان ووژل شول او تر ۵۰ زيات ټپیان شول. د راکټونو د لګېدو له امله د عامو خلکو په سلګونو کورونه، سړکونه او عامه ودانۍ ویجاړې شوې.

به نقل از یکی از نزدیکان مولانا فضل‌الرحمن او از جنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، انتقاد کرده و گفته است که شماری از اعضای حزب جماعت اسلامی در افغانستان در پست‌های بلند دولتی حضور دارند

به گفتهٔ او، اعضای وابسته به جماعت اسلامی در وزارت مخابرات، وزارت امور خارجه، ریاست‌الوزرا و برخی نهادهای دیگر افغانستان در پست‌های بلند حضور دارند. او ادعا کرده است که این افراد شاید حدود ۸۵ درصد از پست‌های بلند را تشکیل دهند؛ اما این رقم صرفاً یک ادعا است و برای آن منبع مستقل و معتبر ارائه نشده است.

فروشگاه بزرگ افغان

فروشگاه بزرگ افغان در سال‌های پایانی سلطنت محمد ظاهرشاه ساخته شد و به یکی از ساختمان‌های مدرن و شناخته‌شدهٔ مرکز کابل تبدیل شد. مالک آن، بر اساس روایت‌های محلی، قاری محمد امان نوایی، از تاجران کابل بود.

قاری محمد امان نوایی پیش از ایجاد فروشگاه بزرگ افغان، در جادهٔ نادر پشتون دکان داشت. گزارش‌هایی دربارهٔ زندگی او می‌نویسند که کارش را از تجارت اجناس معمولی آغاز کرد و به تدریج دکان بزرگ‌تری در جادهٔ نادر پشتون به نام «مغازهٔ قاری محمد امان نوایی» ایجاد کرد.

ارگ کابل، ۱۳۰۲ خورشیدی (۱۹۲۳ میلادی)

در این تصویر ارگ کابل را در سال ۱۹۲۳ میلادی می‌بینید. قصر دلگشا، برج ساعت، کوتی باغچه و دیگر ساختمان‌ها دیده می‌شوند. آنچه در پی می‌خوانید، اطلاعات تاریخی در مورد این مجموعه است.

ارگ کابل

ارگ کابل یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های تاریخی و سیاسی افغانستان است که در مرکز شهر کابل قرار دارد. ساخت این مجموعه در دورهٔ امیر عبدالرحمن خان آغاز شد. طرح ساخت ارگ در ۱۲۹۹ هجری قمری آماده و کار ساختمانی آن در ۱۳۰۰ هجری قمری آغاز شد. در آن زمان، محل امروزی ارگ بیشتر زمین‌های باز، باغ و مزرعه بود. نخستین ساختمان داخل ارگ، کوتی باغچه، در سال ۱۳۰۴ هجری قمری تکمیل شد. (۱)

ارگ از همان ابتدا مجموعه‌ای از کاخ‌های سلطنتی، حرم‌سرا، تالارهای پذیرایی، مسجد، دفاتر اداری، تأسیسات نظامی، خزانه و ساختمان‌های خدماتی در داخل آن ساخته شد. به همین دلیل، ارگ به‌تدریج به مرکز اداری و سیاسی حکومت افغانستان تبدیل گردید.

وزیر محمد نوروز خان کلنگاری؛

خانوادۀ خداجو و بافضیلتِ مرحوم محمد عباس‌ خان، باشندۀ سرشناس کلنگارِ لوگر، در روز نخست حمل سال ۱۲۷۵ خورشیدی، صاحب فرزندی شدند که به احترام نخستین روز سال نو، نامش را «محمد نوروز» گذاشتند.

محمد نوروز درمحیطی آکنده از علم و ادب پرورش یافت؛ اما هنوز کودکی بیش نبود که سایۀ پدر از سرش رفت و تربیت و پرورش او بر دوش مادرش قرار گرفت. با این حال، استعداد ذاتی، لیاقت و پشتکارش سبب شد تا در عصرامانی وارد عرصۀ خدمت دولتی شود و پس از مدتی، به یکی از مأموران رسمی ادارات آن ولایت تبدیل گردید.

در سال ۱۲۹۷ خورشیدی، محمد نوروزخان به شمار یکی از مقربان دربار و منشی دارالتحریر درآمد و بعدها در عرصه‌های مختلف اداری و فرهنگی نیز نقش فعال ایفا کرد. او مدتی در تهران حضور داشت و در فعالیت‌های ادبی و انجمن‌های فرهنگی نیز سهم گرفت و به عنوان سرمنشی و مسئول امور اداری انجمن ادب افغانستان خدمت کرد.

زلمي خلیلزاد: د ډیورنډ تړون د سل کلنې مودې له بشپړېدو سره په ۱۹۹۳ کال کې پای ته رسېدلی

افغان‌الاصل امری.کا...يي دیپلومات او د ام.ریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد ویلي، د ډیورنډ کرښې تړون له پاکستان سره نه، بلکې په ۱۸۹۳ کال کې د افغانستان د امیر عبدالرحمن خان او برت.انوي هند ترمنځ لاسلیک شوی و.

د خلیلزاد په وینا، دغه تړون له «مېسټر ډیورنډ» سره شوی او موده یې ۱۰۰ کاله ټاکل شوې وه، چې د نوموړي په ادعا په ۱۹۹۳ کال کې پای ته رسېدلې ده.

نوموړي ادعا کړې چې د تړون له مخې، برتانوي هند مکلف و چې هر کال افغانستان ته ۱۸ لکه پونډه ورکړي او تړون شپږ شرطونه لرل.

د خلیلزاد په وینا، د سل کلنې مودې له بشپړېدو وروسته باید هغه سیمې چې د برتانوي هند تر واک لاندې وې، بېرته افغانستان ته سپارل شوې وای.

در دههٔ شصت گویندگان و نطاقان رادیو و تلویزیون ملی افغانستان

‎افغانستان قدیم:

از برجسته‌ترین، خوش‌صداترین و شایسته‌ترین چهره‌های فرهنگی کشور بودند.تسلّط کامل بر ادبیات دری: نطاقان آن زمان نه تنها درست‌ نویسی و درست‌ خوانی را کاملاً رعایت می‌کردند، بلکه به قواعد شعر و نثرکلاسیک دری تسلط کامل داشتند.​احترام و جایگاه اجتماعی: گویندگی در آن دوران مسئولیت بسیار سنگینی داشت. ناطقان با وقار، آراستگی و انضباط کاری بالای خود، مورد احترام و علاقهٔ عمیق مردم در سراسر کشور بودند.آنان با صدای ماندگار و اجرای حرفه‌ای خود، معیاری طلایی در تاریخ گویندگی بجا گذاشتند جایگاه همه شان در قلب مردم افغانستان خواهد بود در عکس چند تن از برجسته‌ ترین نطاقان وقت دیده می شوند نام شانرا شما ذکر نماید.

د ډاکټر همدرد يوسفزي د افسانوي مجموعې

په پښتو څانګه، پېښور پوهنتون کښې د پښتو څانګې چيئرمېن ډاکټر دانش بېټني په مشرۍ کښې د اېم فل سکالر سعيد الله د تحقيقي مقالې دفاعي غونډه وشوه، چې موضوع ئې "د ډاکټر همدرد يوسفزي د افسانوي مجموعې" نوکارې څهرې " تجزياتي مطالعه وه. د سکالر نګران پروفېسر ډاکټر روح الله صېب او بهرنے ممتحن د پښتو څانګې اسلامیه کالج استاد ډاکټر نصرالله خان مجنون ؤ. په دفاعي غونډه کښې ډاکټر فرخنده حیات ډاکټر شکيل احمد ډاکټر نګينه خانم هم موجود وو.

شوخی با حکمتیار، شوخی حکمتیار

Hamed Elmi:

در شهر پشاور به یک کنفرانس مطبوعاتی انجنیر گلبدین حکمتیار دعوت شده بودیم. در آن کنفرانس علاوه بر ما و ژورنالستان پاکستانی، ژورنالستان کشورهای عربی به شمول احمد موفق زیدان نماینده آن زمان روزنامه شرق الاوسط و مشاور رییس جمهور فعلی سوریه (گمان‌می‌کنم جمال قاشقچی نیز در میان آنها بود) نیز اشتراک داشتند.‌ سخنان انجنیر حکمتیار خلاف انتظار ما، توسط یکی از همکارانش از لسان های فارسی و پشتو به لسان عربی ترجمه می شد. بعد از توضیحات طولانی در باره موضوعات روز، نوبت پرسش ها رسید. ژورنالیست پاکستانی بنام قیصر بت نماینده روزنامه فرنتیر پوست منحیث نخستین پرسش کننده بلند شده به انگلیسی گفت "آقای حکمتیار از اینکه ما را به کلاس لسان عربی دعوت نموده اید تشکر می‌کنیم."