تاریخچه چهاردهی کابل

چهاردهی یکی از حوزه‌های مهم و تاریخی شهر کابل است که در سمت غرب و جنوب‌غربی این شهر موقعیت داشته و از دیرباز به‌عنوان یکی از مناطق حاصل‌خیز، آباد و فرهنگی شناخته می‌شده است. این حوزه با موقعیت جغرافیایی مشخص، از شرق به رشته‌کوه‌های شیر دروازه و تخت‌نبورک، از جنوب به دامنه‌های تاج‌بیک و کوه‌های قورغ و للندر، از غرب به قلعه قاضی و مرغ‌گیران و از شمال به دهبوری و قلعه کاشف محدود می‌گردد.

چهاردهی در گذشته مجموعه‌ای از ده‌ها قریه کوچک و بزرگ را دربر می‌گرفت—در حدود ۳۸ آبادی—که از جمله معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به ده‌دانا، ده‌مرادخان، چهارقلعه، گلخانه، ده‌قلندر، سرآسیاب، چهل‌ستون، قلعه مسلم، سه‌بنگی، قلعه قاضی، فاضل‌بیک، انچی باغبانان و ریشخور اشاره کرد. نام «چهاردهی» خود برگرفته از چهار قریه اصلی—دهمزنگ، ده‌بوری، دارالامان و چهل‌ستون—است که هسته اولیه این حوزه را شکل می‌دادند.

این منطقه در دوره تیمورشاه درانی به‌نام «چهاردهی» مسما گردید و در دوره‌های بعدی، به‌ویژه در زمان محمد ظاهر شاه، به‌عنوان یک واحد اداری مستقل (ولسوالی) شناخته شد و سپس در ساختار شهری کابل ادغام گردید. امروزه نیز این حوزه به چندین ناحیه شهری تقسیم شده است.

از نگاه طبیعی، اراضی چهاردهی از ترکیباتی چون گل، ریگ و چونه تشکیل یافته و به‌سبب حاصل‌خیزی بالا، در گذشته یکی از منابع اصلی تأمین سبزیجات و لبنیات برای شهر کابل به‌شمار می‌رفت. آب‌وهوای معتدل، باغ‌های سرسبز و میوه‌دار، و وجود کاریزها، چشمه‌ها و وادی‌های کوچک، این منطقه را به یکی از بهترین تفرجگاه‌ها و اقامتگاه‌های تابستانی شاهان و بزرگان تبدیل کرده بود.

در همین حوزه، بناهای مهمی نیز قرار دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به قصر دارالامان، قصر تاج‌بیک، قصر چهل‌ستون و باغ بابر اشاره کرد. همچنین برخی شخصیت‌های تاریخی، از جمله حاکمان بخارا، در این منطقه باغ‌ها و اقامتگاه‌هایی داشته‌اند.

از نظر بافت اجتماعی، چهاردهی محل سکونت اقوام مختلفی بود که در گذشته اکثریت آن را تاجیک‌ها تشکیل می‌دادند و در کنار آنان هزاره‌ها، پشتون‌ها و دیگر اقوام نیز زندگی می‌کردند. ویژگی برجسته این جامعه، همزیستی مسالمت‌آمیز، روحیه مهمان‌نوازی و تعهد اجتماعی بود که به‌عنوان بخشی از فرهنگ محلی شناخته می‌شد.

اقتصاد سنتی این منطقه بر پایه دهقانی و بنایی استوار بود، اما علاقه به علم و آموزش نیز در میان باشندگان آن رواج داشت و بسیاری از ساکنان در نهادهای آموزشی و اداری به‌عنوان استاد، داکتر، افسر و مأمور ایفای وظیفه می‌کردند. افزون بر این، چهاردهی به‌عنوان خاستگاه پهلوانان نامدار نیز شناخته می‌شد و چهره‌های ورزشی متعددی در عرصه زورآزمایی از این منطقه برخاسته‌اند.

در کنار این ویژگی‌ها، تصوف و باورهای دینی نیز جایگاه مهمی در زندگی مردم داشت و زیارتگاه‌هایی چون شاه‌آغا، شاه قطب حیدر و دیگر بزرگان، به‌عنوان مراکز معنوی مورد احترام قرار می‌گرفتند.

#سروش‌مهرنوش‌نیکزاد

منبع:

فیض محمد صدیقی. روزنامه انیس