آیا کرزی او را به دام طالبان انداخت؟
حاجی عبدالحق یکی از رهبران جهادی پشتون بود و چون، مانند احمدشاه مسعود، به دوربین و مصاحبه علاقه زیادی داشت، در میان غربیها به «هالیوود حق» معروف شده بود. او، برخلاف کرزی که مدتی تلاش کرده بود عضو حکومت طالبان شود، ضد طالبان بود و علیه آنها فعالیت میکرد. او از پشتونِ غلزی و قوم احمدزی بود.
عبدالحق و کرزی پس از حملات یازدهم سپتامبر تلاش کردند گروههای مسلح ضدطالبان را در میان پشتونها در جنوب و شرق ایجاد کنند. هر دو از اینکه آمریکاییها به دوستم، فهیم، خلیلی و محقق کمک نظامی فرستاده بودند و بخش بزرگی از شمال بهسرعت سقوط کرده بود، ناراضی بودند و هشدار داده بودند که در صورت پیشروی نیروهای ائتلاف شمال به مناطق پشتوننشین، علیه آنها خواهند جنگید.
آمریکاییها، در حالی که نگران سقوط کابل به دست ائتلاف شمال و احتمال انتقامگیری از پشتونها به دلیل جنایات طالبان بودند، برای اعزام نیروهای ویژه ارتش و سیا به ولایتهای پشتوننشین با احتیاط برنامهریزی میکردند. از آنجا که در مناطق پشتوننشین جبههای علیه طالبان وجود نداشت، به کرزی و عبدالحق پول و وسایل ارتباطی میدادند تا قبایل پشتون را در شرق و جنوب علیه طالبان بسیج کنند.
عبدالحق آدم مغروری بود و به دلیل سابقه جهادی و ضدطالبانیاش، خود را بالاتر از کرزی میدید و انتظار حمایت بیشتر و سریعتر داشت. کرزی نیز، به عنوان رئیس قبیله پوپلزی و فردی دارای نفوذ خانوادگی در قندهار، همزمان در حال مذاکره با طالبان بود.
عبدالحق نمیخواست از کرزی عقب بماند. او کمکهایی را که دریافت میکرد ناچیز و توهینآمیز برای پشتونها میدانست و حتی از دریافت وسایل ارتباطی خودداری کرده بود (هرچند دالرها را نه). او بدون هماهنگی با سیا، در روزهای پایانی اکتبر ۲۰۰۱ برای بسیج پشتونهای مشرقی وارد افغانستان شد، اما به دست طالبان افتاد و کشته شد.
امروز با یکی از کسانی که آن زمان در اسلامآباد مأموریت داشت و با عبدالحق کار کرده بود (و بعدها به مقام بلندی در سیا رسید)، دربارهی یک گفتگو صحبت میکردم. انجام آن گفتگو یک روند اداری دارد که باید طی شود.
اما حرف از عبدالحق به میان آمد و گفت هنوز هم از اتفاقی که برای او افتاد ناراحتم. گفت: «پس از آنکه نتوانستیم او را نجات بدهیم، به واشنگتن پیامی فرستادم و گفتم بهترین دوست ما کشته شد.»
بعد کمی مکث کرد و گفت: «میدانی من چه فکر میکنم؟ حامد در حضور او احساس کمبودن میکرد. اما در آن روزها، با تشویق ما، تا حدی با هم هماهنگ بودند. نمیتوانم با یقین بگویم، اما حدس میزنم او در گفتگوهایی که آن زمان با طالبان داشت و سعی میکرد آنها را به تسلیم شدن ترغیب کند، از اقدام عبدالحق آنها را آگاه کرده بود. ما دربارهی افغانستان و بازی خشن قدرت میان پشتونها صحبت میکنیم، روح. خودت که بیشتر از من میدانی. من برای این ادعا سندی ندارم، چون ما واقعاً به دلیل شرایطی که حاکم بود، دربارهاش تحقیق نکردیم. اما شک ندارم او رهبر بهتری برای افغانستان میشد.»
عبدالحق برادر حاجی عبدالقدیر بود؛ که در سال ۲۰۰۲ وزیر فواید عامه شد و به قول رایان کراکر، سفیر سابق آمریکا، توسط قسیم فهیم ترور شد.