خط مرزی شمالشرقی افغانستان و چین
برای دههها، گوشهای از جغرافیای افغانستان در شمالشرق کشور با ابهام مرزی همراه بود؛ جایی که افغانستان و جمهوری خلق چین به هم میرسند، اما خط دقیق سرحد میان دو کشور بهگونه رسمی و میدانی مشخص نشده بود. این وضعیت تا اوایل دهه ۱۹۶۰ میلادی ادامه داشت؛ زمانی که تحولات دیپلماتیک منطقهای، زمینه حل این مسئله قدیمی را فراهم ساخت.
در سال ۱۹۶۳ میلادی، کابل و پکن بر سر یک معاهده مرزی به توافق رسیدند؛ توافقی که در چارچوب گفتوگو، حسن تفاهم و احترام متقابل شکل گرفت. بر بنیاد این معاهده، هیأتی مشترک از دو کشور مأمور شد تا بهصورت میدانی خط سرحدی را تعیین و علامهگذاری کند.
این هیأت مشترک در محل سرحد حاضر شد و روند نشانهگذاری مرز را با مشارکت مساوی دو طرف به پیش برد؛ روندی که بر اصل همکاری دوستانه و برابری استوار بود. به گفته منابع رسمی آن زمان، این اقدام هم یک مسئله جغرافیایی را حل کرد، و در عین حال به تقویت مناسبات سیاسی و حسن همجواری میان افغانستان و چین نیز انجامید.
بر اساس این توافق، خط مرزی شمالشرقی از ارتفاعات پامیر افغانستان آغاز میشود و از دره «پولی» تا دره «کلیک» در جنوبشرق کوتل واخجیر امتداد مییابد. این خط، افغانستان را از ولایت سینکیانگ (شینجیانگ) چین جدا میکند و طول آن حدود ۹۱ کیلومتر و ۱۰۰ متر تعیین شده است. نشانهگذاری رسمی این مرز در سال ۱۹۶۴ میلادی تکمیل گردید.
تعیین این خط مرزی را میتوان نمونهای کمتنش از حلوفصل اختلافات سرحدی در منطقه دانست؛ رویدادی که در مقایسه با بسیاری از مرزبندیهای تحمیلی قرن بیستم، از مسیر تفاهم سیاسی و تعامل دیپلماتیک پیش رفت.
منبع
پنجشیری، غلام حبیب. تاریخ معاصر افغانستان. کابل: نشر مولانا، چاپ پنجم، ۱۴۰۳، ص ۳۹.
فکر میکنم که این یگانه مرزی است که میان دو کشور با شرکت فعال نمایندگان دو کشور تثبیت گردیده است. سایر مرزها هما تحمیلی اند و دولت های افغانستان در تثبیت آن ها هیچ نقشی نداشته است.