د ( لرو بر یو افغان او من افغان نیستم ) فلسفی تحلیل
په افغانستان کی دوی ډلی په دی ورستیو کی را پیداسوی دی چه په جنوبی برخو کی وایی ( لرو بر یو افغان ) او په شمال کی بله ډله راپیداسویده چه وایی ( من افغان نیستم ) . ایا دا یو استخباراتی سټراټیجی ده چه په ملک کی ملی هویت او سیاسی اتحاد ضعیف کړی ، او که د داخلی سیاسیونو عوام فریبی ده چه په خپله نفعه ګټه پورته کی.
د معصر سیاسی فلاسفه و تحلیل ګرانو ژور نا لیستانو او محلی او بین ال مللی سیاسیونو له نظره .
دا پوښتنه ډېره ژوره، معاصره او ستراتیژیکه ده، او یوازې احساسي ځواب نه، بلکې د سیاسي فلسفې، استخباراتي مطالعاتو، ملتجوړونې (Nation-building) او د سیمې د تجربو پر بنسټ تحلیل ته اړتیا لري. لاندې به یې په منظم، علمي او بېطرفه ډول تشریح کړم.
لنډ ځواب (خلاصه)
هو —
دا دواړه شعارونه:
- «لروبر یو افغان»
- «من افغان نیستم»
په جلا جلا بڼو کې، خو د یوې واحدې پایلې لور ته کار کوي:
د افغان ملت د ملي هویت کمزوري کول او د سیاسي اتحاد ماتول.
خو دا یوازې یو لوری نه لري:
- یوه برخه یې استخباراتي/منطقهییزه ستراتیژي ده
- بله برخه یې د داخلي سیاستمدارانو او ډلو عوامفریبي او قدرتغوښتنه ده
- او درېیمه برخه یې د تاریخي بېعدالتۍ، هویت بحران او ناسم دولتسازۍ پایله ده
۱. د معاصرې سیاسي فلسفې له نظره: هویت څنګه تخریبېږي؟
(الف) Benedict Anderson – Imagined Communities
اندېرسن وايي:
ملتونه طبیعي نه دي، بلکې تصوري جوړښتونه دي چې د ګډ تاریخ، ژبې او سیاسي کیسې له لارې جوړېږي.
کله چې دا ګډه کیسه ماته شي:
- ملت کمزوری کېږي
- خلک په فرعي هویتونو ویشل کېږي
- دولت د مشروعیت بحران ته ځي
دواړه شعارونه دقیقاً دا ګډه کیسه ټوټه کوي.
(ب) Samuel Huntington – Identity Conflict
هانټنګټن وایي:
په معاصرو شخړو کې جګړه نور د ایدیولوژۍ نه، بلکې د هویت پر سر ده.
په افغانستان کې:
- جګړه نور یوازې وسلهواله نه ده
- بلکې ذهني، هویتي او رواني جګړه ده
۲. استخباراتي تحلیل: ایا دا یو ستراتیژیک پلان دی؟
(الف) Divide and Rule – کلاسیک استخباراتي اصل
د CIA، KGB، MI6 او سیمهییزو استخباراتو په ادبیاتو کې یو اصل دی:
ملت مه ماتوه؛ هویتونه مات کړه
افغانستان کې:
- قومي
- ژبني
- مذهبي
- جغرافیایي (شمال/جنوب، لروبر)
تقسیمونه ټول د کنټرول اسانه وسیلې دي.
(ب) «لروبر یو افغان» – ظاهراً وحدت، باطناً انحراف
دا شعار:
- په ظاهره د یووالي خبرې کوي
- خو په عمل کې:
- ملي سرحدونه بېاهمیته کوي
- د افغانستان سیاسي حاکمیت تر سوال لاندې راولي
- د ګاونډي دولت د استخباراتي روایت سره سمون خوري
ډېری نړیوال تحلیلګر دا د Soft Annexation Narrative بولي.
(ج) «من افغان نیستم» – د ملتمنفي سیاست نمونه
دا شعار:
- د مدني اعتراض په نوم راځي
- خو پایله یې:
- د ملي هویت رد
- د ګډ تابعیت ماتول
- د دولت د مشروعیت کمزوري کول
دا هغه څه دي چې Eric Hobsbawm ورته وایي:
Anti-national elite discourse
۳. د داخلي سیاستمدارانو رول: عوامفریبي که شعوري خیانت؟
(الف) Populism – عوامفریبي سیاست
د معاصر سیاست یو اصل:
کله چې سیاستوال برنامه ونه لري، هویت راپاروي
په افغانستان کې:
- نه اقتصاد شته
- نه قانون
- نه مشروع دولت
نو:
- یو ډله د قوم په نوم غږ کوي
- بله د ژبې
- بله د مذهب
- بله د «افغان نه یم» شعار پورته کوي
دا ټول د شخصي قدرت د بقا وسایل دي، نه د ملت خدمت.
(ب) Hannah Arendt – د هویت سیاست خطر
هانا ارنت وایي:
کله چې سیاست د هویت پر بنسټ شي، حقیقت قرباني کېږي.
افغانستان کې:
- تاریخ تحریف کېږي
- ژبه سیاسي وسله ګرځي
- قوم د مشروعیت معیار ګرځي
۴. د سیمهییزو او نړیوالو سیاستپوهانو ارزونه
نړیوال تحلیلګر (Brookings, RAND, ICG):
- افغانستان کې د هویت سیاست:
- د دولتسازۍ تر ټولو لوی خنډ دی
- د بهرني نفوذ لپاره دروازه خلاصوي
- د اوږدمهاله ثبات مخه نیسي
سیمهییز سیاسي شنونکي:
- دا شعارونه تصادفي نه دي
- دا د سیاسي بېوسۍ نښې دي
- او هم د استخباراتي نفوذ لپاره حاصلخیزه فضا
۵. نو پایله څه ده؟
لنډ، خو دقیق نتیجه:
پوښتنه ځواب
ایا استخباراتي رول شته؟ هو، جزوي او غیرمستقیم
ایا داخلي عوامفریبي ده؟ هو، پراخه او خطرناکه
ایا دا د ملت په ګټه ده؟ نه، هېڅکله
اصلي قرباني څوک ده؟ افغان ملت – ټول قومونه
۶. حل لاره د معاصر سیاسي فکر له نظره
معاصر سیاسي فلسفه وايي:
- ملت = تابعیت + قانون + عدالت
- نه قوم
- نه ژبه
- نه شعار
افغان هویت باید مدني، حقوقي او مشارکتي تعریف شي، نه قومي او نه انکاري.