عبدالمجید زابلی فرزند تاجر معروف عبدالحکیم تره کی

عبدالمجید زابلی فرزند تاجر معروف عبدالحکیم تره کی به تاریخ ۱۴ اگست سال ۱۸۹۶ میلادی در هرات باستان چشم به جهان گشود. وی تعلیمات خویش را در هرات آغاز و در سال ۱۹۱۳ میلادی با پدرش به تاشکند رفت و تحصیلات عالی خویش را در کشور ازبکستان تکمیل و فعالیت های اقتصادی و تجارتی اش را در افغانستان بعد از کسب تجارت در کشورهای متعدد، آغاز کرد.

در سال ۱۹۲۰ میلادی به ماسکو رفت و در سفارت افغانستان در ماسکو به کار مشغول شد. زابلی در سال ۱۹۲۸ میلادی هنگام سفر شاه امان الله در ماسکو بود. در سال ۱۹۳۰ به جرمنی رفت و در برلین رحل اقامت افگند و به کار تجارت مصروف شد.

زابلی یک شخصیت ملی، مبتکر و از مؤفق ترین چهره ها در عرصه عمران اقتصادی و تجارتی در افغانستان بود.

عبدالمجید زابلی بصورت عملی در قسمت بازسازی و بنیانگزاری اقتصادی افغانستان کارهای اساسی و خدمات عظیم و فراموش ناشدنی نموده و بانی و مبتکر سیستم بانکداری مدرن در افغانستان است.

وی بنیاد و اساس سیستم بانکداری، کارخانه ها، سیستم بیمه صحی، تقاعد را در زمانی در افغانستان اساس گذاشت که در آن عصر در اکثریت کشور های جهان چنین پیشرفت ها صورت نگرفته بود.

هنگامی که محمد نادرشاه زمام امور را بدست گرفت، عبدالمجید زابلی در جرمنی بسر می برد.

زابلی در ياداشت هایش می نویسد که: "اعلیحضرت محمد نادر شاه چندین بار وی را با پیام های تلگرافی به کابل دعوت کرد ولی نسبت مصروفیت ها، نتوانست به دعوت شاه پاسخ مثبت بدهد تا اینکه محمد نادر شاه به سردار عبدالعزیز خان سفیر افغانستان در ماسکو هدایت داد تا به آلمان رفته و عبدالمجید زابلی را با خود به کابل بیآورد.

وی می نویسد که "سفیر صاحب تصویری از وضعیت خراب و نابسامان وطن را برایم ترسیم کرد و گفت که بعد از نجات کابل از دست حبیب الله کلکانی همه چیز به یغمی رفته و در خزانهٔ دولتی فقط هشت هزار افغانی پول باقی است و شیرازهٔ اقتصادی کشور کاملاً‌ از هم گسیخته و برباد رفته است.

در چنین شرایط و اوضاع به شخصی نیاز است که در علم اقتصاد وارد بوده و اقتصاد کشور را به اصولی بنا کند که پیشرفت های جهان امروز مستلزم آنست و اعلیحضرت برای این امر مهم شما را برگزیده اند."

به این ترتیب عبدالمجید زابلی همراه با سردار عبدالعزیز خان، سفیر افغانستان در ماسکو، دوباره به افغانستان برگشت.

عبدالمجید زابلی در سال ۱۹۳۳ "شرکت سهامی هاشمی" را بنا نهاد و به حیث رئیس این شرکت مقرر و در سال ۱۹۳۴ به حیث اولین رئیس "بانک ملی افغان" انتخاب گردید.

در هنگام بحران و اغتشاش حبیب الله کلکانی تمام سرمایه های ملی به غارت رفته و تمام زیر بنا های اقتصادی کشور کاملاً منهدام و ویران شده بود.

"به کمک تجارملی در هرات، قندهار، کابل و سایر نقاط کشور در اسرع وقت امکان تجمع پنج ملیون افغانی سرمایه فراهم آمد و دولت نیز با پرداخت دو ملیون افغانی در این پروسه سهم گرفت.

ما به هفت میلیون افغانی سرمایه در سال ۱۳۱۱ هجری شمسی، کار را أغاز کردیم که بدون کمک خارجی و فقط فراهم آمده از منابع داخلی کشور بود. با همین سرمایه تا سال ۱۳۲۱ هجری شمسی یعنی در مدت ده سال کارهای بزرگی انجام گرفت."

عبدالمجید زابلی در کابینهٔ صدراعظم شاه محمود خان وزیر اقتصاد ملی بود و تاسیس بانک مرکزی، تاسیس "د افغانستان بانک"، رشد صادرات قره قل، ایجاد فابریکه قند بغلان، فابریکه تولید سمنت، کارخانه تولید برق چک وردگ، شرکت سپین زر کندز، فابریکه های نساجی پلخمری و گلبهار، پروژه وادی هلمند، شرکت پشم بافی قندهار، و شماری دیگر از کارخانه ها و شرکت های تولیدی و تجارتی از جمله طرح ها و کارکردهای بنیادی و مانگار عبدالمجید زابلی می باشند.

همچنان به اهتمام عبدالمجید زابلی ساختن ذخیرهٔ طلا به حیث پشتوانهٔ اقتصادی/بانکی کشور اساس گذاشته شد.

در افغانستان تا سال ۱۳۱۲ هجری شمسی رسماً هیچ بانکی وجود نداشت. گرچه مفکورهٔ ایجاد بانک ملی از طرف شاه امان الله پیشنهاد شد که مورد تأئید قرار نگرفته و به شدت رد گردید.

مال شاهی در خزانه شاهی حفاظت میشد. مردم سرمایه خود را خود نگهداری مینمودند و در اکثر شهرها از طرف یک فامیل بزرگ امانت خانه ها ساخته میشد که فقط پول بدون سود حفاظت میشد. یک تعداد محدود صرفان وجود داشت که سود خور خطاب می شدند.

پس از باز شدن پای استعمار انگلیس به منطقه، تعداد صرفان هندوستانی بین افغانستان و هندوستان فعالیت مینمودند. پولهای با ارزش آن وقت سکهٔ اشرفی (طلا عربی)، نقرهٔ نیکلای (نقره اصل روسی)، روپیهٔ هندی و پوند انگلیسی بود. تبادلهٔ این نوع پول ها در تجارت و رفتن به حج وسفرها صورت میگرفت. این صرافان بیشتر در بازار های کابل و قندهار فعالیت داشتند و اسعار مورد ضرورت دولت نیز ازهمین صرافان خریداری میگردید.

این روند ادامه داشت تا اینکه در سال ۱۳۱۱ هجری شمسی به ابتکار عبدالمجید زابلی تجار ملی و شخصیت برجسته، یک شرکت سهامی بنام شرکت سهامی هاشمی تأسیس گردید که بعداً در ماه ثور سال ۱۳۱۲هجری شمسی این شرکت سهامی بنام "بانک ملی افغان" مسمی و بحیث اولین بانک در افغانستان عرض وجود کرد که عبدالمجید زابلی مسئولیت ریاست آنرا به عهده داشت.

در ابتدا این بانک به عنوان یگانه بانک در کشور وظایف بانک مرکزی را به پیش میبرد و با گذشت هر روز دامنهٔ وظایف و فعالیت های این بانک گسترش می یافت.

دومین بانک در افغانستان به نام "دافغانستان بانک" به تاریخ هفده دلو سال ۱۳۱۸ هجری شمسی با سرمایهٔ ابتدائی ۱۲۰ ملیون افغانی در شهر کابل افتتاح شد. در سال ۱۳۵۴هجری شمسی سرمایهٔ "د افغانستان بانک" به یک ملیارد افغانی افزایش یافت.

نظام و سیستم بانکداری در افغانستان با تأسیس بانک ملی توسط عبدالمجید زابلی عرض اندام و رشد نمود.

قبل از تأسیس "د افغانستان بانک"، "بانک ملی افغان" امور بانکداری دولتی را نیز به پیش میبرد که بعد از تأسیس "د افغانستان بانک" وظایف بانکداری دولتی به "دافغانستان بانک" محول گردید.

مسئولیت چاپ و نشر پول از بانک ملی به "د افغانستان بانک" واگزار شد که "دافغانستان بانک" توانست تحولات و انکشافات بزرگی را در رابطه به چاپ و نشر پولِ افغانی بوجود آورد.

در سال ۱۹۳۶ میلادی عبدالمجید زابلی به حیث وزیر اقتصاد ملی کشور مقرر و برای سیزده سال در این مقام باقی ماند و مصدر خدمات شایان برای ملت گردید. وی برای تنظیم اقتصاد درهم و برهم کشور و جلب کمک های خارجی به اروپا سفر نمود.

وی که خود از ثروت زیاد برخوردار بود در بنیانگزاری کارخانه های نساجی بغلان و گلبهار و چندین بنیاد تجاری دیگر بطور مستقیم دست داشت. روش انحصارات دولتی دراقتصاد را بار اول به افغانستان معرفی و انحصارات واردات شکر، تیل، و موتر و صادرات پوست قره قل، پخته و پشم از کار ها و مفکوره های اقتصادی و تجارتی زابلی بود.

زابلی در سال ۱۹۴۸ هنگام سفرش به ایالات متحده غرض جلوگیری از نفوذ اتحاد شوروی وقت، از امریکا تقاضای کمک نظامی و مالی به افغانستان نمود که از طرف دولت امریکا رد گردید.

عبدالمجید زابلی از هواخواهان و حامیان جنبش "ویښ زلمیان" بود. این جنبش جوانان افغان را برای خدمت به منافع مشترک وطن منجمله از بین بردن رشوه ستانی، استبداد، حقوق قانونی برای زن ها و بهبود اقتصادی کشور، بدون توسل به قدرت های اجنبی و مداخلهٔ بیگانگان، تشویق و دعوت می نمود. عبدالمجید زابلی بعد از یک مشاجرهٔ لفظی که با صدراعظم وقت، شاه محمود خان داشت از مقام خویش استعفی داده و عازم ایالات متحدهٔ امریکا گردیده و در آنجا اقامت گزید.

تا سال ۱۹۷۵ میلادی که محمد داود خان رئیس جمهور افغانستان بانک ها را ملی ساخت، عبدالمجید زابلی از محل اقامت خویش در ایالت ماساچوست امریکا امور بانکی را کنترول و هئیت رهبری بانک را تعیین می نمود.

زابلی همیشه توجهٔ خاص به بیدار سازی جوانان کشور داشت. وی با علاقهٔ جدی برای تربیهٔ نسل جوان افغانستان با معیارات عالی میهندوستی و ملی، بذل مساعی نمود.

عبدالمجید زابلی از جملهٔ اولین سرمایه داران ملی بود که بعد از کودتای هفت ثور سال ۱۳۵۷ هجری شمسی معادل ۳۲۵ میلیون افغانی پول نقد و املاک خویش را در دارالامان، پغمان و هرات غرض تعلیم و تربیهٔ اولاد وطن به دولت واگزار کرد.

"یادداشت های عبدالمجید زابلی وزیر اقتصاد ملی افغانستان" و "مشکلات اقتصادی ما و مجادله با آنها" دو اثرارزشمندی است که از عبدالمجید زابلی باقی مانده است که حاوی نکات تاریخی مهم بوده و از نظر بررسی وضع اقتصادی افغانستان در اوئل قرن بیستم نیز حائز اهمیت می باشد.

عبدالمجید زابلی، این خدمتگار واقعی افغانستان به تاریخ ۲۳ نومبر سال ۱۹۹۸ در ماساچوست ایالات متحده امریکا به عمر ۱۰۲ سالگی چشم از جهان پوشید.

روحش شاد، بهشت برین مکان و یاد کارنامه هایش جاودان باد.ناصر اوریا * ۲۳ - نومبر- ۲۰۱۸- تکزاس

عبدالمجید زابلی د مشهور تجار ښاغلی عبدالحکیم تره کی زوی د ۱۸۹۶ میلادی کال د اگست په ۱۴ نیټه په لرغونی هرات کی زیږیدلی او د نومبر ۲۳ - ۱۹۹۸ کال کی د امریکی په ماساچوست ایالت کی د ۱۰۲ کلونو په عمر نړی څخه سترګی پټی کړی.

عبدالمجید زابلی په افغانستان کی د بانکداری بنسټ ایښودونکی، "بانک ملی افغان" لومړنی رئیس او د شاه محمود خان په کابینه کی د افغانستان ملی اقتصاد وزیر وو.

د عبدالمجید زابلی ځینی ملی خدمتونه:

د افغان ملي بانک تاسيس، د افغانستان بانک بنسټ کیښودل، په هيواد کې د ونډيزو شرکتونو جوړول، د قره قل د پوستكو د پراختيا او پرمختيا لپاره هلې ځلې، د امريكا او اروپا بازارونو ته د قره قل د پوستكو او د وړيو د صادرولو لارې چارې برابرول.

د بغلان د قندو د فابریکې تأسیس، په کندهار کی د وړیو اوبدلو صنعت رامنځته کول، په هيواد کې د لومړی ځل لپاره د سیمنټو د کارخانی جوړول، د چک وردگ، سروبي، او پلخمري د بريښنا د کارخانو جوړول، پلخمري او گلبهار د نساجي فابريكو جوړول، د هلمند د ناوې د پروژی جوړول، د كندز د سپين زر شركت جوړول، د هيواد نړيواله سوداگرۍ د هندیانو او یهودانو له لاسه اخیستل او د افغانۍ با ثباته کیدل، "دفغانستان بانک" لپاره د سرو زرو د زیرمی ایجادول، په هيواد کی د تقاعد او استخدام د چارو لپاره د سیستم رامنځته کول او دروغتیایی بیمې وضع کول، د افغانستان په تاریخ کې د لومړی ځل لپاره د المان، چکوسلواکیا، پولنډ، ايټاليا، هندوستان او انگلستان سره د قرار دادنو لاسلیک کول، د لومړي ځل لپاره په هيواد کی پر عایداتو دماليی وضع کول، په نیویارک کې د افغان امریکن ټریډنگ کمپنۍ په تأسيس او مینځ ته راوړلو کی عبدالمجید زابلی اساسی او بنسټیزه ونډه درلوده.

یاد دی تل پاتی، اروا دی ښاده او لوړ جنت دی ځای وی.

ناصراوریا * ۲۳ نومبر ۲۰۱۸ - تکزاس Naser Oria