تام توگندهات، وزیر امنیت پیشین بریتانیا می‌ گوید

تام توگندهات، وزیر امنیت پیشین بریتانیا، که چندین سال سابقه خدمت در افغانستان را دارد، در گفت‌ وگو با من می‌گوید جنگ افغانستان، جنگ قبیله‌های پشتون بود. او می‌گوید در جدال «زی»های پشتون، ناتو خود به یک «زی» دیگر، «آیساف‌زی»، تبدیل شده بود.

قندهار و هلمند، به دلیل موقعیت جغرافیایی، رقابت‌های دیرینه میان قبایل پشتون بر سر قدرت، کنترل بازار قاچاق و مرز با پاکستان، خونین‌ترین ولایت‌های افغانستان بودند. «جنرال رازق» نیز پرورش‌یافته و یکی از بازیگران بی‌رحم همین جنگ قدیمی و پیچیده در میان پشتون‌ها بود.

عبدالرازق اچکزی، زاده اسپین بولدک، از کودکی در دل همین خشونت‌های قبیله‌ای بزرگ شد. او تنها یازده سال داشت که پدرش، محمدخان اچکزی، که مانند بسیاری از مردان آن منطقه در کار قاچاق بود، ناپدید شد. خانواده‌اش باور داشتند که او به دست مردان قبیله نورزی کشته شده است. جنازه یکی از کاکاهایش در حالیکه به موتر سایکلش بسته شده بود، را داخل یک چاه پیدا کردند.

عبدالرازق بخشی از کودکی و نوجوانی‌اش را در رفت‌وآمد میان شهرک چمن پاکستان و زادگاهش، اسپین بولدک، گذراند و گاهی نیز به تعمیر موتر مشغول بود. کاکایش، منصور، زیر دست عصمت‌الله مسلم اچکزی، فرمانده مشهور یکی از ملیشه‌های طرفدار دولت، در منطقه بولدک علیه مجاهدین می‌جنگید. مسلم اچکزی پس از سقوط دولت به روسیه گریخت و منصور، که عبدالرازق را نیز با خود همراه داشت، بر منطقه اطراف میدان هوایی قندهار تسلط داشت و در کنار قاچاق، از مردم برای عبور از مسیر باج می‌گرفت. با آغاز ظهور و پیشروی طالبان، او با گروهی از طالبان نورزی درگیر شد. عبدالرازق از آن درگیری جان سالم به در برد، اما منصور کشته شد. طالبان جسد او را، در حالی که دهانش را از اسکناس پر کرده بودند، از لوله تانک آویختند. عبدالرازق دوباره به پاکستان برگشت و به تعمیر و فروش پرزه‌های موتر مشغول شد؛ اما در انتظار فرصتی برای انتقام ماند.

او سال‌ها بعد، که‌ داستان بلندی دارد، وقتی به فرماندهی پولیس مرزی قندهار رسید و با حمایت حامد کرزی و قوم پوپلزی و نیروهای ائتلاف، هر روز بر نفوذ و قدرتش افزوده می‌شد، از هر فرصتی برای سرکوب و کشتار قوم نورزی استفاده می‌کرد. عبدالرازق نورزی‌ها را عامل اصلی ناامنی در قندهار می‌دانست و با بی رحمی تمام بر قریه‌های آنها حمله می‌کرد و این کار باعث می‌شد آن‌ها بیشتر از طالبان حمایت کنند. به گفته یک فرمانده ارتش آمریکا در قندهار، در منطقه‌یی در ارغنداب قندهار، شاید ده نفر جنگجوی طالب بود. اما پس از کشتار آنها توسط عبدالرازق، تعداد جنگویان طالبان در آن منطقه به بیش از دو صد رسید.

یکی از دلایل حمایت حامد کرزی و قوم پوپلزی از عبدالرازق نیز سرکوب رقیبان قبیله‌ای‌شان بود - احمد ولی کرزی یکی دیگر از بزرگترین قاچاقچیان مواد مخدر در جنوب بود. از سوی دیگر، عبدالرازق نقش مهمی در کنترل و قاچاق مواد مخدر داشت و نورزی‌ها نیز هم از قدرتمندترین قاچاقچیان مواد مخدر در منطقه بودند و هم در رهبری طالبان جایگاه‌های مهمی داشتند. همین عوامل باعث می‌شد جنگ درون‌پشتونی، علاوه بر رقابت‌های قبیله‌ای، با منافع اقتصادی و شورش طالبان نیز گره بخورد و لایه‌های پیچیده‌تری پیدا کند. حاجی بشیر نورزی، که به «پابلو اسکوبار افغانستان» شهرت دارد، از قدرتمندترین قاچاقچیان مواد مخدر و از بانفوذترین چهره‌های طالبان بوده است.

قوم نورزی، به رهبری ملا هیبت‌الله آخوندزاده، عبدالرازق را کشتند و پس از به قدرت رسیدن دوباره در سال ۲۰۲۱، تعداد زیادی از اچکز‌ی‌ها را قتل عام کردند و قبر او را ویران کردند. آنها اکنون قدرتمندترین قوم پشتون در جنوب افغانستان هستند و مصروف سرکوب دیگران، تا زمان بگذرد و نوبت به «زی» دیگر برسد.

گفتگوی ویژه در باره عبدالرازق اچکزی با Jacob Hogstrom، نویسنده کتاب America's Favourite Warlord: The Life and Death of General Raziq of Kandahar به‌زودی!

این صفحه را فالو کنید و در یوتیوب سبسکرایب نمایید! لینک یوتیوب: youtube.com/@theafgpod>